Η επίσημη αφήγηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν που αποδίδει τις κοινωνικές κινητοποιήσεις σε «εχθρικές τρομοκρατικές δυνάμεις» επαναφέρει μια βαθιά πολιτική και ηθικά γεμάτη διάσταση: Πώς ορίζεται ο όρος «τρομοκρατία» όταν αυτός χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει την ίδια την κοινωνία που βρίσκεται σε αντιπαράθεση με την πολιτική εξουσία;
📌 Κοινωνικοοικονομικό Υπόβαθρο: Η Ρίζα της Έντασης
Οι πρόσφατες μαζικές κινητοποιήσεις δεν είναι αποκομμένες γεγονός. Είναι ενσωματωμένες σε ένα πλαίσιο οικονομικής κατάρρευσης: δραστική υποτίμηση του νομίσματος, έκρηξη των τιμών και αδυναμία κάλυψης βασικών αναγκών. Η απόφαση για παροχή δελτίων βασικών αγαθών σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού αποτελεί έμμεση παραδοχή μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης με χαρακτηριστικά πολεμικής οικονομίας.
Η Εξέλιξη των Αντιδράσεων: Από Οικονομικό Αίτημα σε Πολιτική Αμφισβήτηση
Ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της τρέχουσας φάσης είναι η κοινωνική σύνθεση των διαδηλώσεων. Ο εμπορικός κόσμος, ένας παραδοσιακός πυλώνας στήριξης του καθεστώτος μετά το 1979, βρέθηκε στην πρώτη γραμμή των κινητοποιήσεων. Αυτό αποτυπώνει μια συσσώρευση πιέσεων που ξεπερνά τις ιδεολογικές γραμμές.
Η διαδικασία ήταν βαθμιδωτή: ένα αρχικά οικονομικό αίτημα μετεξελίχθηκε σε γενικευμένη αμφισβήτηση της πολιτικής τάξης πραγμάτων, με εξάπλωση σε μεγάλο μέρος της ιρανικής επικράτειας. Αυτή η δυναμική δεν είναι πρωτόγνωρη. Από την εγκαθίδρυση του θεοκρατικού καθεστώτος, η χώρα έχει βιώσει επαναλαμβανόμενους κύκλους κοινωνικής αναταραχής, με τον τελευταίο σημαντικό κύκλο να είναι η εξέγερση του 2022 μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί.
Η Κρατική Απάντηση και ο Ορισμός της «Τρομοκρατίας»
Η αντίδραση της κρατικής εξουσίας υπήρξε καθολικά κατασταλτική: εκτεταμένη χρήση ένοπλης βίας, περιορισμός πρόσβασης σε πληροφορίες και απομόνωση από τα ψηφιακά δίκτυα. Η επίσημη αφήγηση επιδιώκει να «αποπολιτικοποιήσει» την κρίση, παρουσιάζοντάς την ως ζήτημα δημόσιας τάξης και εξωτερικής υποκίνησης, αποσυνδέοντάς την από τα βαθιά κοινωνικά της αίτια.
🎯 Η Διλήμματα της Εξωτερικής Αντιμετώπισης
Σε διεθνές επίπεδο, η στάση των ξένων παραγόντων χαρακτηρίζεται από επιλεκτικότητα. Η επίκληση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ενεργοποιείται ή αποσιωπάται ανάλογα με τις γεωπολιτικές σκοπιμότητες. Αυτή η ασυνέπεια αποδυναμώνει τη διεθνή ηθική αυθεντία και ενισχύει μια κυνική ερμηνεία των παγκόσμιων σχέσεων.
Σενάρια για το Μέλλον: Ανθεκτικότητα και Αλλαγή
Η μελλοντική πορεία παραμένει αβέβαιη. Το ιρανικό πολιτικό σύστημα έχει αποδείξει ιστορική ανθεκτικότητα. Η απουσία μιας συγκροτημένης, ενιαίας εναλλακτικής πολιτικής πρότασης καθιστά μια άμεση και πλήρη θεσμική ρήξη λιγότερο πιθανή.
Πιο ρεαλιστικά σενάρια περιλαμβάνουν σταδιακές αναπροσαρμογές εντός του υπάρχοντος πλαισίου – πιθανώς μέσω αλλαγών προσώπων, ισορροπιών και συμβιβασμών. Ο ρόλος των εξωτερικών πιέσεων (οικονομικών, διπλωματικών) μπορεί να είναι σημαντικός, αλλά όχι απαραίτητα καθοριστικός με στρατιωτικούς όρους.
Συμπέρασμα: Οι Ορισμοί ως Πολιτική Πράξη
Τελικά, το ερώτημα «τι είναι τρομοκρατία» σε αυτό το πλαίσιο δεν είναι απλώς σημασιολογικό. Όταν άοπλοι πολίτες διεκδικούν βασικά δικαιώματα και κοινωνική αξιοπρέπεια, και όταν η απάντηση είναι συστηματική καταστολή και αποσιώπηση, τότε ο ορισμός του όρου μετατρέπεται σε πολιτική πράξη.
Είναι μια πράξη που στοχεύει να νομιμοποιήσει τη χρήση βίας από τη μια πλευρά και να απονόμιμοποιήσει την αντίσταση από την άλλη. Στην καρδιά του ζητήματος βρίσκεται όχι μόνο η φύση των πράξεων, αλλά και η ιστορική και ηθική νομιμοποίηση της ίδιας της εξουσίας να τις χαρακτηρίσει.
Κλειδί Κατανόησης: Η ιρανική κρίση αποτελεί μια περίπτωση μελέτης για το πώς τα καθεστώτα χρησιμοποιούν τη γλωσσική πλαισίωση για να διαχειριστούν την εσωτερική τους αντίθεση. Το «τρομοκρατικό» πλαίσιο δεν είναι απλώς περιγραφικό· είναι ένα εργαλείο πολιτικής πάλης που στοχεύει να διαμορφώσει την αντίληψη για την πραγματικότητα εντός και εκτός των συνόρων.
