Τρίτη χρονιά χωρίς Δεκαπενταύγουστο στη Σουμελά – και ο λόγος δεν είναι θρησκευτικός

Οι τουρκικές Αρχές έδωσαν άδεια μόνο για τα Εννιάμερα της Παναγίας, επικαλούμενες ένα ιστορικό επιχείρημα που εξοργίζει τους πιστούς

Μια παράδοση που διακόπηκε ξανά

Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, οι καμπάνες της Παναγίας Σουμελά δεν θα χτυπήσουν ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο ανακοίνωσε ότι οι τουρκικές Αρχές χορήγησαν άδεια αποκλειστικά για την τέλεση αρχιερατικής Θείας Λειτουργίας στις 23 Αυγούστου, κατά την απόδοση της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου – τα λεγόμενα Εννιάμερα. Η απόφαση αυτή, αναμφίβολα, δεν αιφνιδίασε το Φανάρι. Το ίδιο συνέβη το 2024. Το ίδιο και το 2025. Μια παράδοση που είχε αποκατασταθεί το 2010, έπειτα από δεκαετίες σιωπής, μοιάζει πλέον να ακυρώνεται συστηματικά.

Το επιχείρημα που προβάλλουν τα τελευταία χρόνια εθνικιστικοί κύκλοι στην Τουρκία δεν έχει καμία σχέση με τη θρησκεία. Η 15η Αυγούστου συμπίπτει με την επέτειο της Άλωσης της Τραπεζούντας το 1461. Και, σύμφωνα με αυτή τη λογική, η «νίκη των Οθωμανών προγόνων» δεν πρέπει να επισκιάζεται από μια χριστιανική θρησκευτική τελετή. Με άλλα λόγια, το μνημείο παραμένει ανοιχτό, αλλά η λατρεία περιορίζεται σε ημερομηνίες που δεν ενοχλούν.

Ο Πατριάρχης απών, οι πιστοί λιγότεροι

Η επιλογή των Εννιαμέρων ως συμβιβαστικής λύσης επιτρέπει μεν τη συνέχιση της λατρευτικής παρουσίας στη Σουμελά, ωστόσο έχει αλλάξει αισθητά την εικόνα του προσκυνήματος. Τόσο το 2024 όσο και το 2025, οι πιστοί ήταν σημαντικά λιγότεροι. Και μέχρι την τελευταία στιγμή επικρατούσε αβεβαιότητα για το αν θα δοθεί τελικά άδεια. Ούτε φέτος, εξάλλου, θα ταξιδέψει στη Σουμελά ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος. Θα προεξάρχει την ίδια ημέρα, στις 23 Αυγούστου, στη Θεία Λειτουργία που θα τελεστεί στα ερείπια της Μονής Παναγίας Φανερωμένης στην Αρτάκη της Κυζίκου. Στην Παναγία Σουμελά θα τελεστεί αρχιερατική θεία λειτουργία χωρίς την παρουσία του.

Αξίζει να σημειωθεί, πάντως, ότι το μοναστηριακό συγκρότημα δεν παύει να προσελκύει επισκέπτες. Το 2025, για πρώτη φορά στην ιστορία της, η Μονή ξεπέρασε το φράγμα των 500.000 εισιτηρίων σε ένα έτος, φτάνοντας συγκεκριμένα τους 514.596 επισκέπτες – αύξηση 16% σε σχέση με το 2024. Πρόκειται για ένα νούμερο που, αναμφίβολα, αποδεικνύει ότι η Σουμελά δεν είναι απλώς ένας τόπος προσκυνήματος. Είναι ένα παγκόσμιο μνημείο.

Η σκιά της UNESCO και το πολιτικό παιχνίδι

Η συζήτηση, ωστόσο, αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον καθώς το τελευταίο διάστημα επανήλθαν στο προσκήνιο πληροφορίες ότι η Τουρκία επιδιώκει την ένταξη της Μονής στον μόνιμο Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Το μνημείο βρίσκεται εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες στον προσωρινό κατάλογο του οργανισμού. Και δεν αποκλείεται οι εργασίες αποκατάστασης που βρίσκονται σε εξέλιξη να συνδέονται με την προσπάθεια διαμόρφωσης ενός πληρέστερου φακέλου υποψηφιότητας.

Συνεπώς, η εικόνα είναι αντιφατική. Από τη μία, η Τουρκία επενδύει στη συντήρηση του μνημείου και επιδιώκει τη διεθνή του αναγνώριση. Από την άλλη, αρνείται την τέλεση της σημαντικότερης θρησκευτικής τελετής την πιο εμβληματική ημέρα του χρόνου. Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφές: το μνημείο ανήκει σε όλους, αρκεί να μην θυμίζει πολύ έντονα την ταυτότητα εκείνων που το έχτισαν.

«Η 15η Αυγούστου συμπίπτει με την επέτειο της Άλωσης της Τραπεζούντας το 1461. Και οι εθνικιστικοί κύκλοι στην Τουρκία θεωρούν ότι η “νίκη των Οθωμανών προγόνων” δεν πρέπει να επισκιάζεται από μια χριστιανική θρησκευτική τελετή.»