Μείωση ΦΠΑ στα τρόφιμα: Σουηδία, Αυστρία προχωρούν – Η Ελλάδα μένει εκτός

Η Σουηδία μείωσε τον ΦΠΑ στα τρόφιμα στο μισό. Το αποτέλεσμα; Ο πληθωρισμός στα τρόφιμα πέρασε σε αρνητικό έδαφος, φτάνοντας το -6,6% τον Ιούνιο. Η Αυστρία ακολούθησε από την 1η Ιουλίου, μειώνοντας τον ΦΠΑ από 10% σε 4,9% σε βασικά τρόφιμα. Η Δανία ετοιμάζεται να κάνει το ίδιο. Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση επιμένει ότι η μείωση ΦΠΑ δεν περνάει στον καταναλωτή. Τα ευρωπαϊκά δεδομένα, ωστόσο, δείχνουν το αντίθετο.

Η επιτυχία της Σουηδίας

Από την 1η Απριλίου 2026, η Σουηδία μείωσε τον ΦΠΑ στα τρόφιμα από 12% σε 6%. Το μέτρο αναμένεται να διαρκέσει έως το τέλος του 2027. Η εικόνα ήταν άμεση. Τον Απρίλιο, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα έπεσε στο -5,4%. Τον Μάιο στο -5,9%. Τον Ιούνιο στο -6,6%.

Παράλληλα, τα έσοδα του λιανεμπορίου τροφίμων αυξήθηκαν κατά 4,4% τον Ιούνιο. Ο τζίρος ανέβηκε, υποδεικνύοντας πολλαπλάσια αύξηση του όγκου πωλήσεων, που αθροιστικά έφτασε έως και 10%. Οι Σουηδοί κατανάλωσαν περισσότερα τρόφιμα, πληρώνοντας λιγότερα.

Το παράδειγμα της Αυστρίας

Από την 1η Ιουλίου, η Αυστρία μείωσε τον ΦΠΑ από 10% σε 4,9% σε επιλεγμένα βασικά τρόφιμα: γάλα, γιαούρτι, βούτυρο, αυγά, φρέσκα και κατεψυγμένα λαχανικά, φρούτα, ρύζι, αλεύρι, ζυμαρικά, ψωμί και αλάτι. Το δημοσιονομικό κόστος εκτιμάται σε 400 εκατ. ευρώ ετησίως. Η χρηματοδότηση θα προέλθει από φόρο στα μη ανακυκλώσιμα πλαστικά και από τελωνειακό δασμό σε εισαγωγές από τρίτες χώρες.

Ήδη τον Ιούνιο, πριν την επίσημη εφαρμογή, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα στην Αυστρία υποχώρησε στο 1,1%, από 2,1% τον Μάιο. Η τάση αναμένεται να συνεχιστεί.

Και η Κύπρος προχωρά

Η Κύπρος εφαρμόζει εδώ και τρία χρόνια μηδενικό ΦΠΑ σε φρούτα, λαχανικά και παιδικό γάλα. Από τον Απρίλιο πρόσθεσε στη λίστα το κρέας, τα πουλερικά και τα ψάρια. Το μέτρο θα παραμείνει σε ισχύ τουλάχιστον έως τον Σεπτέμβριο του 2026.

Παράλληλα, μείωσε τον ΦΠΑ στα οικιακά τιμολόγια ρεύματος στο 5% από τον Μάιο του 2026 έως τον Μάρτιο του 2027. Ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης στα καύσιμα κίνησης μειώθηκε κατά 8,33 λεπτά το λίτρο. Στην Κύπρο, ο ΕΦΚ στη βενζίνη είναι σήμερα 35 λεπτά το λίτρο – ο μισός από τον ελληνικό, που ανέρχεται σε 70 λεπτά.

Η ελληνική θέση

Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση παραμένει σταθερή στην αντίθεσή της. Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, έχει επαναλάβει ότι η μείωση ΦΠΑ είναι ασύμφορη για τα δημόσια ταμεία και δεν θα περάσει στον καταναλωτή. Επικαλείται μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδας, σύμφωνα με την οποία μόλις το 19% της μείωσης ΦΠΑ καταλήγει στους καταναλωτές.

«Η μείωση ΦΠΑ δεν θα περάσει στον καταναλωτή. Οι μειώσεις εισφορών και φορολογικών συντελεστών εγγυώνται ότι ο πολίτης έχει το όφελος που πρέπει, χωρίς να χάνεται σε ενδιάμεσους.»

— Κωστής Χατζηδάκης, Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης

Ωστόσο, η μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδας αναφέρει και κάτι ακόμα: η μείωση ΦΠΑ μπορεί να έχει σημαντικό αποτέλεσμα εάν συνοδεύεται από διαρθρωτικά μέτρα που ενισχύουν τον ανταγωνισμό.

Τι δείχνει η έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ

Νέα έρευνα του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων της ΓΣΕΒΕΕ διαπιστώνει ότι ο ισχυρισμός «οι μειώσεις ΦΠΑ δεν περνούν στις τιμές» δεν επιβεβαιώνεται από τα διεθνή δεδομένα. Η επισκόπηση 32 μελετών και 69 περιπτώσεων δείχνει ότι κατά την περίοδο 2022-2023, οι μειώσεις ΦΠΑ σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες μετακυλίστηκαν σχεδόν πλήρως στις τιμές, με ποσοστά από 90% έως 100%.

Σύμφωνα με τον Γιώργο Θανόπουλο, προϊστάμενο της μονάδας Έρευνας, Ανάλυσης και Τεκμηρίωσης του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, σε οικονομίες με έντονη παρουσία μικρών επιχειρήσεων, όπως η ελληνική, το όφελος μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερο. Μέρος της ενίσχυσης παραμένει ως εισόδημα στους αυτοαπασχολούμενους και τις μικρές επιχειρήσεις.

Η διαφορά με την Ελλάδα

Σουηδία, Αυστρία, Κύπρος, Δανία. Η Ελλάδα μένει εκτός. Η κυβέρνηση επιμένει στην πολιτική των μειώσεων εισφορών και φόρων, αντί για μείωση ΦΠΑ. Τα ευρωπαϊκά παραδείγματα δείχνουν ότι η μείωση ΦΠΑ μπορεί να αποδώσει. Η Σουηδία το απέδειξε. Η Αυστρία το δοκιμάζει. Η Ελλάδα περιμένει. Το ερώτημα είναι αν η ελληνική οικονομία μπορεί να αντέξει την εξαίρεση, όταν οι γείτονες κινούνται στην αντίθετη κατεύθυνση.