Το πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου δημιούργησε έναν φωτοβιοαντιδραστήρα που καθαρίζει τον αέρα με μικροφύκη – Η Σερβία έχει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά θανάτων από ατμοσφαιρική ρύπανση στην Ευρώπη
Νεφέλη Μπούρμπουλα | 22/07/2026 | ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Στο κέντρο του Βελιγραδίου, μπροστά από το Δημαρχείο του Δήμου Stari Grad, βρίσκεται μια ασυνήθιστη εγκατάσταση. Δεν είναι δέντρο, αλλά μοιάζει με έναν γυάλινο πάγκο γεμάτο με νερό και μικροφύκη. Πρόκειται για το Liquid 3, έναν φωτοβιοαντιδραστήρα που σχεδιάστηκε για να καθαρίζει τον αέρα στις πυκνοκατοικημένες περιοχές της πόλης. Η εφεύρεση του Ινστιτούτου Διεπιστημονικών Ερευνών του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου έρχεται ως απάντηση στη σοβαρή ατμοσφαιρική ρύπανση που ταλανίζει τη Σερβία.
Η ρύπανση στην Σερβία: Ένα πρόβλημα υγείας
Η ατμοσφαιρική ρύπανση στη Σερβία κορυφώνεται κάθε χρόνο με την έναρξη της περιόδου θέρμανσης. Ωστόσο, τα αιωρούμενα σωματίδια (PM) αποτελούν απειλή καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Σερβικής Οικολογικής Ένωσης, τουλάχιστον το 75% των Σέρβων πολιτών αναπνέει αέρα μολυσμένο από αιωρούμενα σωματίδια.
Η βάση δεδομένων ποιότητας αέρα IQ Air κατέταξε το Βελιγράδι στην πέμπτη θέση των πιο μολυσμένων μεγάλων πόλεων παγκοσμίως στις αρχές Νοεμβρίου. Λίγες εβδομάδες αργότερα, χιλιάδες πολίτες διαδήλωσαν κατά της ρύπανσης. Οι υγειονομικές αρχές συστήνουν την αποφυγή αθλητικών δραστηριοτήτων τις πρώτες πρωινές και βραδινές ώρες, όταν τα επίπεδα ρύπανσης είναι ακόμη υψηλότερα.
Πώς λειτουργεί το Liquid 3
Ο βιοφυσικός Ivan Spasojević, συντονιστής του έργου, εξηγεί ότι η ιδέα ξεκίνησε μετά από έκκληση του Αναπτυξιακού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών (UNDP Serbia) για την αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Μαζί με έναν αρχιτέκτονα και έναν φυκολόγο, οι ερευνητές αναζήτησαν έναν τρόπο να συνδυάσουν την αποτελεσματικότητα των μικροφυκών στη δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα με τον αστικό σχεδιασμό.
Ο φωτοβιοαντιδραστήρας αποτελείται από μια δεξαμενή γεμάτη με 600 λίτρα νερού και μικροφύκη, καθώς και ένα ηλιακό πάνελ που τροφοδοτεί μια μικρή αντλία. Η αντλία εισάγει αέρα στη δεξαμενή μέσω μικροσκοπικών οπών. Τα μικροφύκη πραγματοποιούν φωτοσύνθεση, μετατρέποντας το νερό και το CO2 σε οξυγόνο, το οποίο απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα. Παράπροϊόν της διαδικασίας είναι η βιομάζα.
Σε αντίθεση με τα συμβατικά δέντρα, η εγκατάσταση απαιτεί τακτική συντήρηση. Κάθε μήνα, το μεγαλύτερο μέρος του νερού με τα μικροφύκη αντικαθίσταται και η βιομάζα απομακρύνεται.
Πλεονεκτήματα των μικροφυκών έναντι των δέντρων
Ο Ivan Spasojević τονίζει ένα σημαντικό πλεονέκτημα των μικροφυκών. Είναι πιο ανθεκτικά στα βαρέα μέταλλα από τα δέντρα. Μέσω ανάλυσης της βιομάζας, διαπιστώθηκε ότι τα μικροφύκη καθαρίζουν από 300 έως 3.000 κυβικά μέτρα αέρα από βαρέα μέταλλα. Η σωματιδιακή ρύπανση είναι φορέας τέτοιων ουσιών.
«Τα αστικά δέντρα υποφέρουν σε σύγκριση με τα δέντρα στα πάρκα. Εκτίθενται σε υψηλά επίπεδα τοξικών αερίων και σκόνης, που καλύπτουν τα φύλλα τους, με αποτέλεσμα να είναι λιγότερο λειτουργικά στη δέσμευση του διοξειδίου του άνθρακα»
— Ivan Spasojević, βιοφυσικός
Ο Spasojević σημειώνει ότι το Liquid 3 στοχεύει σε περιοχές με υψηλή πυκνότητα πληθυσμού, όπου η δημιουργία πράσινων ζωνών είναι αδύνατη ή όπου τα δέντρα δεν μπορούν να καθαρίσουν αποτελεσματικά τον αέρα.
Ο χειμώνας και οι περιορισμοί
Ένα επιπλέον πλεονέκτημα των μικροφυκών είναι η ικανότητά τους να δεσμεύουν διοξείδιο του άνθρακα τους χειμερινούς μήνες, όταν τα περισσότερα δέντρα χάνουν τα φύλλα τους και δεν φωτοσυνθέτουν. «Επιλέξαμε ένα ανθεκτικό είδος μικροφυκών που μπορεί να αντέξει θερμοκρασίες μεταξύ 5 και 35 βαθμών Κελσίου», προσθέτει.
Ωστόσο, όταν η θερμοκρασία πέσει κάτω από τους 5 βαθμούς, τα μικροφύκη χρειάζονται θέρμανση. Γι’ αυτό, ο φωτοβιοαντιδραστήρας συνδέεται και με το ηλεκτρικό δίκτυο της πόλης, εκτός από το ηλιακό πάνελ, ώστε να διασφαλίζεται η ελάχιστη θερμοκρασία ακόμη και όταν ο ήλιος δεν λάμπει.
Τα βασικά χαρακτηριστικά του Liquid 3:
- Τύπος: Φωτοβιοαντιδραστήρας με μικροφύκη
- Χωρητικότητα: 600 λίτρα νερού
- Ενέργεια: Ηλιακό πάνελ + σύνδεση με το δίκτυο της πόλης
- Συντήρηση: ~60 ευρώ μηνιαίως
- Δυνατότητα: Αντικαθιστά ένα ενήλικο δέντρο στη δέσμευση CO2
Η σχέση κόστους-οφέλους
Ένα Liquid 3 μπορεί να αντικαταστήσει μόνο ένα ενήλικο δέντρο όσον αφορά τη δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα. Τα δέντρα και τα πάρκα παραμένουν σημαντικά για την κοινωνική λειτουργία και την ποιότητα ζωής. Ο Spasojević αναγνωρίζει ότι η κατασκευή εκατοντάδων «υγρών δέντρων» και η μηνιαία συντήρησή τους θα ήταν ακριβή. Προς το παρόν, η συντήρηση του χειροποίητου πρωτοτύπου κοστίζει περίπου 60 ευρώ τον μήνα.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το διοξείδιο του άνθρακα απελευθερώνεται και κατά την κατασκευή του φωτοβιοαντιδραστήρα (λόγω της παραγωγής χάλυβα, γυαλιού και του ηλιακού πάνελ). Για να έχει το Liquid 3 θετικό ισοζύγιο CO2, εκτιμάται ότι θα πρέπει να λειτουργεί για περισσότερο από ένα ή δύο χρόνια.
Το μέλλον του Liquid 3
Ο Ivan Spasojević πιστεύει ότι η ιδέα του μπορεί να αναπτυχθεί. Το πρωτότυπο στο Βελιγράδι μπορεί να διαρκέσει για αρκετά χρόνια, αλλά η μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση για τη συντήρηση μπορεί να παρατείνει τη διάρκεια ζωής του. «Υπάρχει δυνατότητα για αυτό το έργο. Αυτή τη στιγμή συζητάμε την τοποθέτηση πέντε με δέκα υγρών δέντρων σε άλλες σερβικές πόλεις», τόνισε.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν αντίστοιχες λύσεις θα μπορούσαν να εφαρμοστούν και σε ελληνικές πόλεις, όπως η Αθήνα ή η Θεσσαλονίκη, που αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα ατμοσφαιρικής ρύπανσης, ειδικά τους χειμερινούς μήνες.
