Κωνσταντίνα Μίχου | 11/11/2026 | ΑΠΟΨΕΙΣ
Φανταστείτε να μπαίνετε στο σπίτι σας ντάλα μεσημέρι κατακαλόκαιρο, με τον καύσωνα έξω στους 38°C, και έχοντας όλες τις συσκευές συνδεδεμένες με απομακρυσμένο έλεγχο στο κινητό σας να αντικρίζετε το εξής σκηνικό: το A/C να δουλεύει στο φουλ για ζέστη στους 40°C, τα πλυντήρια ρούχων και πιάτων να πλένουν ασταμάτητα εντελώς άδεια, και τη σκούπα-ρομπότ, να σουλατσάρει ελεύθερη και εκστατική αξιοποιώντας το ενσωματωμένο ηχοσύστημά της και να παίζει στη διαπασών το θεματικό τραγούδι των Ghostbusters. Τι θα σκεφτόσασταν πρώτα; Ότι το σπίτι σας καταλήφθηκε από κάποιο ατίθασο πνεύμα ή ότι μόλις γίνατε πρωταγωνιστές σε μια ψηφιακή φάρσα;
Το ομολογώ. Ως άνθρωπος που χρησιμοποιεί καθημερινά συσκευές με απομακρυσμένο έλεγχο ,από τη θέρμανση μέχρι τον συναγερμό ,εκτιμώ απεριόριστα την ευκολία της τεχνολογίας και ΔΕΝ είμαι τεχνοφοβική. Όμως, βλέποντας την καθημερινή πρακτική μου, δεν μπορώ παρά να αναρωτιέμαι για το πόσο σίγουρη είμαι ότι η εφαρμογή που κατέβασα στο κινητό δεν αφήνει μια ανοιχτή «κερκόπορτα» στο οικιακό ή επαγγελματικό μου δίκτυο;
Ενώ ακούμε συχνά για τέτοια περιστατικά, ίσως όχι τόσο ακραία όσο αυτό της εισαγωγής, σκεφτόμαστε ότι πρόκειται για υπερβολές ή εξωτικά τεχνολογικά ανέκδοτα. Κι όμως, το 2021 ο Ισπανός ερευνητής ασφαλείας Dennis Giese απέδειξε πόσο ευάλωτες είναι οι συσκευές του Διαδικτύου των Πραγμάτων (IoT Internet of Things),αφού κατάφερε και απέκτησε πρόσβαση στο λογισμικό ρομποτικών σκουπών χαρτογραφώντας περίπου 3.000 διαμερίσματα. Έτσι μια αθώα οικιακή συσκευή, που αγοράστηκε για να καθαρίζει το πάτωμα ,μπορούσε τελικά να δει τη διαρρύθμιση του σπιτιού, τα έπιπλα και τις συνήθειες του ιδιοκτήτη και να μετατραπεί σε παράθυρο στην ιδιωτική ζωή από αγνώστους.
Και κάπως έτσι κάθε τεχνολογικό άλμα φέρνει μαζί του και το δικό του τίμημα ασφαλείας. Όπως τα τροχαία γεννήθηκαν μαζί με τα αυτοκίνητα με τον ίδιο τρόπο και οι κυβερνοεπιθέσεις γεννήθηκαν μαζί με τις συνδεδεμένες υποδομές. Άρα; Μήπως πρέπει να γυρίσουμε στην εποχή του αλόγου; Φυσικά ούτε λόγος. Αλλά όταν ο ψηφιακός κόσμος συνδέεται με τον φυσικό, το ρίσκο παύει να είναι μια απλή υποκλοπή δεδομένων και μετατρέπεται σε άμεση, χειροπιαστή απειλή για την ίδια την καθημερινή μας ζωή. Μήπως λοιπόν να μάθουμε να φοράμε ψηφιακή ζώνη ασφαλείας πριν πατήσουμε το γκάζι; Γιατί στο σπίτι μας δεν χρειάζεται να πάρουμε διδακτορικό στην πληροφορική. Ας κάνουμε τουλάχιστον τα βασικά που περνούν από το χέρι μας. Να μην αφήνουμε τους αρχικούς εργοστασιακούς κωδικούς στις συσκευές μας, να μην βάζουμε κωδικούς 1234.. και να κάνουμε τα updates στις εφαρμογές όταν μας το ζητούν. Για όλα τα υπόλοιπα πιο προχωρημένα, ας ρωτήσουμε κάποιον ειδικό. Το θέμα δεν είναι να τρομοκρατηθούμε, αλλά να σταματήσουμε να αφήνουμε την εξώπορτα του σπιτιού μας ορθάνοιχτη.
Και καλό θα ήταν, όπως εμείς στον μικρόκοσμό μας πρέπει να λάβουμε τα μέτρα μας γιατί η όποια απειλή αφορά την ιδιωτικότητα μας , το ίδιο και περισσότερο πρέπει να γίνει από τους επαγγελματίες αλλά και το κράτος, γιατί εκεί η όποια απειλή στις υποδομές αγγίζει πλέον τη δημόσια ασφάλεια. Πόσοι από εμάς γνωρίζουμε ότι υπάρχει Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας και ότι αυτή στις 14 Οκτωβρίου εξέδωσε επίσημη προειδοποίηση ότι περισσότερα από 300 βιομηχανικά συστήματα ψύξης στην Ελλάδα (ελεγκτές Danfoss, Copeland/Dixell, Carel) ήταν απευθείας προσβάσιμα στο δημόσιο διαδίκτυο, εκτεθειμένα λόγω εργοστασιακών κωδικών και απουσίας βασικών μέτρων προστασίας;
Γιατί, όμως, παρέμεναν τόσες εγκαταστάσεις εκτεθειμένες, ενώ υπάρχει εποπτική αρχή και νομοθετικό πλαίσιο; Η απάντηση αναδεικνύει το τεράστιο κενό ανάμεσα στη πρόβλεψη και την εφαρμογή στην πράξη. Παρότι υπάρχει Νόμος από το 2024, ο ν. 5160/2024 (που ενσωματώνει την Οδηγία NIS2) και η Αρχή διαθέτει εργαλεία, όπως στοχευμένους ελέγχους και ψηφιακές σαρώσεις, η αγορά συνεχίζει να πορεύεται με τη λογική του «έλα μωρέ, σε μένα θα τύχει;» Γιατί από ότι φαίνεται πχ οι επιχειρήσεις τροφίμων αγοράζουν εξοπλισμό από τρίτους προμηθευτές και οι τεχνικοί συχνά συνδέουν τα συστήματα στο ίντερνετ για ευκολία, αφήνοντας τους εργοστασιακούς κωδικούς. Ο ιδιοκτήτης μπορεί να μην έχει καν επίγνωση ότι το ψυγείο του είναι προσβάσιμο σε όλο τον πλανήτη.
Κι εδώ ακριβώς γεννιέται η αμφισβήτηση. Μετά την προειδοποίηση της Αρχής και την άγνοια μας για το αν υπήρξε συμμόρφωση μόλις πριν λίγες ημέρες έσκασε το ζήτημα της επίθεσης σε κρεοπωλείο στα Βόρεια Προάστια, όπου κάποιος χακερ, όπως συνηθίζουμε να λέμε «πείραξε» τις θερμοκρασίες των ψυγείων, ότι δηλαδή έγινε σε τεράστια κλίμακα στη Γαλλία σε ψυγεία Σούπερ Μάρκετ αλλά και σε Τράπεζα Αίματος. Επειδή πολλά ακούγονται και πολλοί αμφισβητούν την ακρίβεια τέτοιων περιστατικών στη δημόσια σφαίρα, με ορισμένους να μιλούν για υπερβολές ή τεχνικούς μύθους, η ουσία παραμένει μία. Είτε το συγκεκριμένο κατάστημα των Βορείων Προαστίων υπαγόταν στη NIS2 είτε όχι, η απομακρυσμένη πρόσβαση σε συστήματα που ελέγχουν θερμοκρασίες δείχνει ότι η απειλή για τη δημόσια υγεία είναι υπαρκτό σενάριο. Ακόμα κι αν οι λεπτομέρειες του εκάστοτε χτυπήματος σηκώνουν συζήτηση ή αμφισβήτηση από τεχνική άποψη, το ψηφιακό κενό είναι πέρα για πέρα αληθινό. Και το ίδιο συμβαίνει σε ότι άλλο μικρό ή μεγάλο είναι συνδεδεμένο και μπορεί να ελεγχθεί απομακρυσμένα.
Το γεγονός ότι τέτοια περιστατικά αντιμετωπίζονται καθαρά από τύχη ή επειδή ένας τεχνικός κλήθηκε εκτάκτως κάποια ξημερώματα, προφανώς πόρρω απέχουν της όποιας στρατηγικής κυβερνοασφάλειας. Όταν μάλιστα το ίδιο ψηφιακό κενό πολλαπλασιάζεται σε εκατοντάδες εγκαταστάσεις, η απειλή ξεπερνά τη μεμονωμένη βλάβη και μετατρέπεται σε ζήτημα δημόσιας ασφάλειας. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο της στρατηγικής της για την ετοιμότητα απέναντι σε κρίσεις (συμπεριλαμβανομένων των κυβερνοεπιθέσεων σε κρίσιμες υποδομές), συνέστησε πρόσφατα στα νοικοκυριά να είναι προετοιμασμένα για 72 ώρες αυτονομίας σε βασικά είδη, νερό και τρόφιμα. Όταν ένα «πείραγμα» από απόσταση μπορεί να βγάλει εκτός λειτουργίας δίκτυα ενέργειας, μεταφορές ή την τροφοδοσία των σούπερ μάρκετ, η ψηφιακή ασφάλεια παύει να είναι θεωρία και γίνεται καθαρή επιβίωση. Έτσι και τελικά εκτός από τις όποιες προειδοποιήσεις, αυτό που απαιτείται είναι η ουσιαστική εφαρμογή του νόμου.
Ο Νόμος 5160/2024 προβλέπει αυστηρότατα διοικητικά πρόστιμα. Εως 10 εκατομμύρια ευρώ ή 2% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών για τις βασικές οντότητες και έως 7 εκατομμύρια ευρώ ή 1,4% για τις σημαντικές, αλλά και προσωπική ευθύνη των οργάνων διοίκησης. Και για να είμαστε όλοι στην ίδια σελίδα οι βασικές οντότητες αφορούν τους κρίσιμους τομείς υψηλής σημασίας, όπως μεγάλοι πάροχοι ενέργειας, τράπεζες, νοσοκομεία, εταιρείες ύδρευσης, μεταφορές (αεροδρόμια, σιδηρόδρομοι) και πάροχοι υπηρεσιών cloud, ενώ σημαντικές οντότητες αφορούν σε τομείς όπως βιομηχανίες τροφίμων, ταχυδρομικές/courier υπηρεσίες, εταιρείες χημικών, διαχείριση αποβλήτων και πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου.
Όσο οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν την κυβερνοασφάλεια ως μια τυπική υποχρέωση στα χαρτιά και οι διοικήσεις κρύβονται πίσω από την άγνοια των εξωτερικών τεχνικών, η ασφάλεια των κρίσιμων υποδομών θα κρέμεται από μια κλωστή. Πόσο ακόμα θα ανεχόμαστε να εξαρτάται η δημόσια υγεία και η ομαλή λειτουργία της αγοράς από εργοστασιακούς κωδικούς και ξεχασμένες ανοιχτές «πόρτες» στο ίντερνετ;
Και αν η τεχνολογική πρόοδος μας έκανε λίγο «μαλθακούς» ας μην είμαστε και δύσπιστοι ή αφελείς. Οι κανόνες υπάρχουν για να εφαρμόζονται. Γιατί αν συνεχίσουμε να οδηγούμε στη λεωφόρο της ψηφιακής εποχής χωρίς ψηφιακή ζώνη ασφαλείας, το μόνο που κάνουμε είναι να περιμένουμε απλώς το επόμενο και πολύ σοβαρότερο «τροχαίο».
