Συναγερμός για πυρηνική διάδοση στη Μέση Ανατολή – Το deal ΗΠΑ-Σαουδικής Αραβίας που αλλάζει τα δεδομένα

Ο Ντόναλντ Τραμπ έδωσε το πράσινο φως για την ανάπτυξη πυρηνικού προγράμματος στη Σαουδική Αραβία. Πρόκειται για μια συμφωνία διάρκειας 30 ετών, που μπορεί να αποφέρει συμβόλαια δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων σε αμερικανικές εταιρείες. Ωστόσο, το πλέον αμφιλεγόμενο σημείο της συμφωνίας είναι η πρόβλεψη για πιθανό εμπλουτισμό ουρανίου εντός του βασιλείου. Οι επικριτές προειδοποιούν ότι το deal μπορεί να πυροδοτήσει μια νέα πυρηνική κούρσα στη Μέση Ανατολή.

Το σκηνικό της συμφωνίας

Η συμφωνία προβλέπει ότι αμερικανικές εταιρείες θα αναλάβουν την κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων στη Σαουδική Αραβία. Επισήμως, το πρόγραμμα αποσκοπεί στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Η Westinghouse Electric θεωρείται ο μεγαλύτερος δυνητικός ωφελημένος, με τον αντιδραστήρα AP1000 να παράγει περίπου 1.100 μεγαβάτ – αρκετά για να καλύψει τις ανάγκες μιας μεσαίας πόλης.

Για την κυβέρνηση Τραμπ, η συμφωνία έχει τρεις στόχους: εμπορική ευκαιρία, αναβίωση της αμερικανικής πυρηνικής βιομηχανίας και αποκλεισμός Ρωσίας και Κίνας από ένα στρατηγικό πρόγραμμα.

Το αμφιλεγόμενο σημείο: εμπλουτισμός ουρανίου

Η πιο ευαίσθητη πρόβλεψη αφορά την κατασκευή μονάδας εμπλουτισμού ουρανίου. Αμερικανοί και Σαουδάραβες αξιωματούχοι θα πραγματοποιήσουν διετή κοινή μελέτη για να κρίνουν αν ο εμπλουτισμός είναι εμπορικά βιώσιμος.

Εάν η μελέτη καταλήξει θετικά, η εγκατάσταση θα κατασκευαστεί με τεχνολογία «μαύρου κουτιού». Το σύστημα θα παραμείνει υπό αμερικανικό έλεγχο. Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι έτσι θα εμποδίσει την εκτροπή ουρανίου προς στρατιωτικές χρήσεις. Ωστόσο, οι επικριτές επιμένουν ότι ακόμη και ένα ειρηνικό πρόγραμμα μπορεί να προσφέρει στη Σαουδική Αραβία την τεχνογνωσία για μια μελλοντική στρατιωτική επιλογή.

Η σύγκριση με τα ΗΑΕ

Η συμφωνία διαφέρει σημαντικά από εκείνη που υπέγραψαν οι ΗΠΑ με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα το 2009. Το Άμπου Ντάμπι δεσμεύτηκε ότι δεν θα προχωρήσει ποτέ σε εμπλουτισμό ουρανίου και αποδέχθηκε ενισχυμένους ελέγχους από τον ΔΟΑΕ. Αυτό το μοντέλο χαρακτηρίστηκε ως το «χρυσό πρότυπο». Η Σαουδική Αραβία αρνείται να αναλάβει αντίστοιχες δεσμεύσεις, υποστηρίζοντας ότι έχει δικαίωμα να αξιοποιήσει τα κοιτάσματα ουρανίου της.

Ο πυρηνικός κίνδυνος και η γειτονιά

Ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν είχε δηλώσει ήδη από το 2018: «Εάν το Ιράν αποκτήσει πυρηνικό όπλο, η Σαουδική Αραβία θα ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο». Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η παρουσία φυγοκεντρητών μειώνει τον χρόνο που θα χρειαζόταν μια χώρα για να περάσει από την πολιτική χρήση της πυρηνικής ενέργειας στην κατασκευή όπλου.

«Η Σαουδική Αραβία δεν έχει αποδεχθεί το Πρόσθετο Πρωτόκολλο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, το οποίο δίνει στους επιθεωρητές διευρυμένες αρμοδιότητες πρόσβασης σε εγκαταστάσεις, δεδομένα και ύποπτες μη δηλωμένες τοποθεσίες»

Παράλληλα, εκφράζονται φόβοι ότι η συμφωνία μπορεί να ασκήσει πίεση σε άλλες περιφερειακές δυνάμεις, όπως η Τουρκία, η Αίγυπτος και τα ΗΑΕ, να ζητήσουν αντίστοιχες δυνατότητες.

Η αντίφαση με την πίεση προς το Ιράν

Η χρονική στιγμή της συμφωνίας προκαλεί αντιδράσεις. Η Ουάσιγκτον πιέζει το Ιράν να περιορίσει το πυρηνικό του πρόγραμμα, την ώρα που επιτρέπει στον βασικό περιφερειακό του αντίπαλο να αναπτύξει ένα προηγμένο πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα. Οι αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ απορρίπτουν την κατηγορία περί διπλών προτύπων, επικαλούμενοι τους αμερικανικούς μηχανισμούς ελέγχου. Οι επικριτές, ωστόσο, προειδοποιούν ότι το Ριάντ μπορεί στο μέλλον να διεκδικήσει πλήρη έλεγχο των εγκαταστάσεων.

Η πολιτική διάσταση: Το Ισραήλ εκτός συμφωνίας

Η συμφωνία έχει και μια σημαντική πολιτική παράμετρο. Η κυβέρνηση Μπάιντεν είχε συνδέσει την πυρηνική συνεργασία με την εξομάλυνση των σχέσεων Σαουδικής Αραβίας-Ισραήλ. Ο Τραμπ πιέζει προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά δεν καθιστά την αναγνώριση του Ισραήλ προϋπόθεση. Αυτό θεωρείται διπλωματική νίκη για τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.

Το Κογκρέσο και το μέλλον της συμφωνίας

Η συμφωνία αναμένεται να υποβληθεί στο Κογκρέσο, όπου υπάρχουν επιφυλάξεις και από τα δύο κόμματα. Η ακύρωσή της, ωστόσο, θεωρείται δύσκολη. Οι αντίπαλοί της θα πρέπει να περάσουν κοινό ψήφισμα από Βουλή και Γερουσία, ενώ ίσως χρειαστεί πλειοψηφία δύο τρίτων για να παρακαμφθεί προεδρικό βέτο.

Η συμφωνία μετατρέπεται σε κρίσιμο τεστ: μπορεί η Ουάσιγκτον να ενισχύσει την αμερικανική πυρηνική βιομηχανία και να κρατήσει Ρωσία και Κίνα μακριά από το Ριάντ, χωρίς να ανοίξει τον δρόμο για μια επικίνδυνη εξάπλωση της πυρηνικής τεχνολογίας στη Μέση Ανατολή;