Φωτεινή Λαγού | 13 Αυγούστου 2026 ΥΓΕΙΑ
Το θέμα με μια ματιά
- Η επιδημία του Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό είναι η δεύτερη μεγαλύτερη στην ιστορία και η ταχύτερη που έχει καταγραφεί, με 4.449 κρούσματα και 2.061 θανάτους.
- Το στέλεχος Bundibugyo, για το οποίο δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο ή θεραπεία, εξαπλώνεται σε πέντε επαρχίες, με επίκεντρο την Ιτουρί.
- Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι ο ιός κυκλοφορούσε δύο με τρεις μήνες πριν από την επίσημη κήρυξη της επιδημίας.
- Περίπου το 60%-70% των θανάτων συμβαίνουν εκτός θεραπευτικών κέντρων, γεγονός που υποδηλώνει σοβαρά κενά στην αντιμετώπιση.
- Στόχος του ΠΟΥ είναι η αντιστροφή της αυξητικής τάσης μέσα σε τρεις μήνες, με αύξηση της παρακολούθησης των επαφών στο 95% και τριπλασιασμό των κλινών νοσηλείας.
Η επιδημία του Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό είναι η ταχύτερη που έχει καταγραφεί ποτέ. Με 4.449 κρούσματα και 2.061 νεκρούς, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας παραδέχεται ότι ο ιός είναι μπροστά και η απάντηση υστερεί. Το στέλεχος Bundibugyo, για το οποίο δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο, εξαπλώνεται σε πέντε επαρχίες, με την ανασφάλεια και την εύθραυστη κρατική παρουσία να τροφοδοτούν την κρίση.
Η επιδημία κηρύχθηκε επίσημα στις 15 Μαΐου 2026 στην επαρχία Ιτουρί, στα βορειοανατολικά της χώρας. Είναι η 17η επιδημία Έμπολα που καταγράφεται στη ΛΔ Κονγκό από το 1976. Δύο ημέρες αργότερα, ο ΠΟΥ κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης διεθνούς ενδιαφέροντος — το δεύτερο υψηλότερο επίπεδο συναγερμού.
Σύμφωνα με τον γενικό διευθυντή του ΠΟΥ, Τέντρο Αντανόμ Γκεμπρεέσους, η επιδημία έχει ήδη ξεπεράσει σε μέγεθος όλες τις προηγούμενες εκτός από εκείνη της Δυτικής Αφρικής το 2014-2016, και με τον ρυθμό που εξελίσσεται κινδυνεύει να την ξεπεράσει. «Είναι ήδη η δεύτερη μεγαλύτερη επιδημία Έμπολα στην ιστορία και κινείται ταχύτερα από κάθε προηγούμενη», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Το στέλεχος Bundibugyo — ένας αόρατος εχθρός
Η επιδημία προκαλείται από το στέλεχος Bundibugyo του ιού Έμπολα, για το οποίο δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο ή ειδική θεραπεία. Αυτό καθιστά την αντιμετώπιση ιδιαίτερα δύσκολη, σε αντίθεση με προηγούμενες επιδημίες όπου υπήρχαν διαθέσιμα εμβόλια. Δύο εμβόλια που σχεδιάστηκαν ειδικά κατά του στελέχους Bundibugyo βρίσκονται σε φάση 1 κλινικών δοκιμών σε ανθρώπους.
Ο ΠΟΥ έχει συστήσει τη χρήση του εμβολίου Ervebo (το μόνο εγκεκριμένο εμβόλιο για τον Έμπολα) σε τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή στο πλαίσιο της επιδημίας, μετά από αναθεώρηση νέων δεδομένων. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά του κατά του στελέχους Bundibugyo δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί.
«Ο ιός είναι μπροστά μας»
Ο επικεφαλής του προγράμματος έκτακτης ανάγκης του ΠΟΥ, Αμπντιραχμάν Μαχάμουντ, δήλωσε ότι στόχος είναι η αντιστροφή της αυξητικής τάσης μέσα σε τρεις μήνες. «Αν τεθούν σε εφαρμογή ταυτόχρονα όλες οι πτυχές της αντίδρασης στις πέντε περιοχές μετάδοσης, προβλέπουμε αντιστροφή της τάσης μέσα σε τρεις μήνες», είπε.
Ωστόσο, προειδοποίησε ότι αυτό δεν σημαίνει το τέλος της επιδημίας. «Ακόμη και αφού τεθεί υπό έλεγχο η μετάδοση, θα πρέπει να συνεχίσουμε τις δραστηριότητες παρακολούθησης, προετοιμασίας και αντίδρασης, ώστε να εξασφαλίσουμε ότι ο ιός δεν θα επανεμφανιστεί».
Ο Τσίκουε Ιχεκουαζού, εκτελεστικός διευθυντής του προγράμματος του ΠΟΥ για τη διαχείριση καταστάσεων υγειονομικής έκτακτης ανάγκης, δήλωσε ότι είναι «αδύνατο» να προσδιοριστεί με ακρίβεια πότε ξεκίνησε η επιδημία, καθώς ο ιός φαίνεται να κυκλοφορούσε δύο με τρεις μήνες πριν από την επίσημη κήρυξη.
«Η επιδημία είχε ένα μεγάλο προβάδισμα. Είναι ακόμα μπροστά μας και προσπαθούμε να την προλάβουμε», δήλωσε ο Γκεμπρεέσους. Ο περιφερειακός διευθυντής του ΠΟΥ για την Αφρική, Μοχάμεντ Γιακούμπ Γιανάμπι, ήταν ακόμη πιο σαφής: «Κυνηγάμε τον ιό. Ο ιός είναι μπροστά μας».
Οι προκλήσεις: Ανασφάλεια, δυσπιστία και εύθραυστες υποδομές
Η επιδημία μαίνεται σε πυκνοκατοικημένες περιοχές όπου η παρουσία του κράτους είναι εύθραυστη και οι υποδομές υγείας υποβαθμισμένες. Η ανασφάλεια λόγω της δράσης ένοπλων οργανώσεων και η δυσπιστία μεγάλου μέρους του πληθυσμού περιπλέκουν την αντίδραση, όπως αναφέρει ο ΠΟΥ.
Η Ιτουρί, το επίκεντρο της επιδημίας, φιλοξενεί σχεδόν ένα εκατομμύριο εκτοπισμένους, γεγονός που διευκολύνει την εξάπλωση του ιού. Ο συνδυασμός της σύγκρουσης, της μετακίνησης πληθυσμών και των διασυνοριακών μετακινήσεων περιπλέκει τις επιχειρήσεις αντιμετώπισης και αυξάνει τον κίνδυνο περαιτέρω γεωγραφικής εξάπλωσης.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι περίπου το 60%-70% των θανάτων συμβαίνουν εκτός θεραπευτικών κέντρων — σε κοινότητες, όπου η πρόσβαση σε ιατρική φροντίδα είναι περιορισμένη. Αυτό υποδηλώνει ότι πολλά κρούσματα δεν ανιχνεύονται έγκαιρα και ότι οι αλυσίδες μετάδοσης παραμένουν άγνωστες.
Το σχέδιο του ΠΟΥ
Ο ΠΟΥ και οι εταίροι του έχουν καταρτίσει επιχειρησιακό σχέδιο 180 ημερών (1η Αυγούστου 2026 – 27η Ιανουαρίου 2027) για να τεθεί υπό έλεγχο η μετάδοση. Οι στόχοι περιλαμβάνουν:
- Αύξηση της παρακολούθησης των επαφών από περίπου 80% σε 95%
- Τριπλασιασμό των κλινών νοσηλείας σε 3.000 μέσα σε 12 εβδομάδες
- Εκπαίδευση περισσότερων από 21.000 εργαζομένων υγείας στις κοινότητες
Παρά τις δυσκολίες, 886 ασθενείς έχουν αναρρώσει και 716 παραμένουν σε νοσηλεία ή απομόνωση. Ωστόσο, από τα 518 εκατομμύρια δολάρια που απαιτούνται για το Σχέδιο Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης, μόλις τα 264 εκατομμύρια έχουν διατεθεί.
Ο Έμπολα, ο οποίος μεταδίδεται μέσω της επαφής με σωματικά υγρά και προκαλεί αιμορραγικό πυρετό, έχει στοιχίσει τη ζωή σε πάνω από 15.000 ανθρώπους στην Αφρική τα τελευταία 50 χρόνια.
