Από την Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου, κάθε αεροπορική εταιρεία που εξυπηρετεί ιρανικά αεροσκάφη κινδυνεύει με αποκλεισμό από το σύστημα του δολαρίου. Αεροδρόμια, εταιρείες ανεφοδιασμού και πρακτορεία έκδοσης εισιτηρίων καλούνται να διαλέξουν: ή συνεχίζουν να συνεργάζονται με την Τεχεράνη, ή χάνουν την πρόσβαση στην αμερικανική αγορά. Η Mahan Air ανέστειλε πτήσεις. Η Τουρκία και το Ομάν υποχώρησαν. Η Κίνα και η Ρωσία έχουν ήδη εναλλακτικές. Το ερώτημα δεν είναι αν το Ιράν απομονωθεί — αλλά αν οι ΗΠΑ μπορούν να επιβάλουν την απομόνωση σε έναν κόσμο που έχει αρχίσει να χτίζει δικά του συστήματα.
Γιώργος Παπαγιάννης | 22.09.2026 Διεθνή
Η αμερικανική κυβέρνηση έθεσε σε εφαρμογή από την Τετάρτη ένα από τα πιο εκτεταμένα μέτρα δευτερογενών κυρώσεων που έχουν επιβληθεί ποτέ σε τομέα πολιτικής αεροπορίας. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ ανακοίνωσε ότι όλες οι ιρανικές αεροπορικές εταιρείες θα σταματήσουν ουσιαστικά να λειτουργούν παγκοσμίως, καθώς κάθε αεροδρόμιο, εταιρεία ανεφοδιασμού ή πρακτορείο που τους παρέχει υπηρεσίες θα αποκόπτεται από το σύστημα εκκαθάρισης δολαρίων.
Η δήλωση του Μπέσεντ ήταν σαφής ως προς τον μηχανισμό: «Εάν προσγειωθούν, δεν μπορείτε να τους παρέχετε καύσιμα, δεν μπορείτε να τους παρέχετε υπηρεσίες προσγείωσης, δεν μπορείτε να τους πουλήσετε εισιτήρια, διαφορετικά θα αποκλειστείτε από το σύστημα του δολαρίου». Πρόκειται για μια κίνηση που δεν στοχεύει μόνο στην Τεχεράνη, αλλά σε κάθε ενδιάμεσο κρίκο της παγκόσμιας αεροπορικής αλυσίδας.
Ο «Οικονομικός Αποκλεισμός» και το χρονικό της κλιμάκωσης
Η κλιμάκωση δεν ξεκίνησε αυτή την εβδομάδα. Στις 8 Σεπτεμβρίου, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ ανακοίνωσε την ένταξη 36 στόχων στο καθεστώς κυρώσεων, μεταξύ των οποίων 27 ιρανικές αεροπορικές εταιρείες, αλλά και εταιρείες από την Τουρκία, τη Μαλαισία και το Καζακστάν. Παράλληλα, ανέστειλε τρεις γενικές άδειες που επέτρεπαν σε ξένες αεροπορικές εταιρείες να υπερίπτανται του ιρανικού εναερίου χώρου. Η επιχείρηση έλαβε το όνομα «Οικονομικός Αποκλεισμός» — έναν χαρακτηρισμό που δηλώνει ότι ο στόχος δεν είναι απλώς η αποτροπή συναλλαγών, αλλά η πλήρης αποκοπή της ιρανικής οικονομίας από τα διεθνή δίκτυα.
Η απόφαση εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο του πολέμου που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο με συντονισμένα αμερικανο-ισραηλινά πλήγματα και διανύει πλέον τον έβδομο μήνα του. Ο πόλεμος έχει προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, έχει εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου και έχει οδηγήσει σε συνεχείς ανταλλαγές πυραυλικών πληγμάτων στην ευρύτερη περιοχή. Οι αεροπορικές κυρώσεις αποτελούν το πιο πρόσφατο βήμα σε μια σειρά μέτρων που έχουν λάβει οι ΗΠΑ από τις 24 Αυγούστου, όταν ο Μπέσεντ ανακοίνωσε την επέκταση των κυρώσεων σε πέντε τομείς: αεροπορία, ψηφιακά στοιχεία ενεργητικού, χρυσό, ναυτιλία και τεχνολογία.
Το πρακτικό αποτέλεσμα — η Mahan Air και οι ακυρώσεις
Οι συνέπειες έχουν ήδη αρχίσει να αποτυπώνονται. Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times που επικαλείται το νοτιοκορεατικό πρακτορείο Yonhap, η Mahan Air — η μεγαλύτερη ιδιωτική αεροπορική εταιρεία του Ιράν — ανέστειλε τις πτήσεις της προς την Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα από τις 14 Σεπτεμβρίου, ενώ οι πτήσεις προς τη Μουσκάτ του Ομάν διακόπηκαν στις 17 του μήνα. Η εταιρεία επικαλέστηκε «αποφάσεις των τουρκικών και ομανικών αεροπορικών αρχών». Τουρκία και Ομάν λειτουργούσαν μέχρι πρότινος ως δίαυλοι παράκαμψης των αμερικανικών πιέσεων.
Τα στοιχεία της εταιρείας ανάλυσης πτήσεων Cirium δείχνουν ότι περίπου το ένα τρίτο των προγραμματισμένων πτήσεων προς ιρανικά αεροδρόμια για τις 16 Σεπτεμβρίου ακυρώθηκε, ενώ οι εταιρείες Kish Air και Iran Air Tours δεν εκτέλεσαν πάνω από τις μισές προγραμματισμένες πτήσεις τους. Ο στόλος της Iran Air περιορίζεται σήμερα σε εννέα λειτουργικά αεροσκάφη, σύμφωνα με δηλώσεις του διευθύνοντος συμβούλου της, Ταχέρ Αμπντολαχί.
Η τεχνική και νομική διάσταση του αποκλεισμού
Ο αποκλεισμός ενός κράτους από τον παγκόσμιο εναέριο χώρο δεν είναι απλή υπόθεση. Η πολιτική αεροπορία λειτουργεί μέσω της Σύμβασης του Σικάγο και της Διεθνούς Οργάνωσης Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO), ενώ οι υπερπτήσεις και οι προσγειώσεις ρυθμίζονται από διμερείς συμφωνίες. Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να απαγορεύσουν σε μια τρίτη χώρα να επιτρέψει σε ιρανικό αεροσκάφος να προσγειωθεί στο έδαφός της — αλλά μπορούν να την αποκλείσουν από το δολάριο. Και αυτό, στην πράξη, λειτουργεί ως απαγόρευση για κάθε αεροπορική εταιρεία που εξαρτάται από αμερικανικά ανταλλακτικά, ασφάλιση ή χρηματοδότηση.
Το ερώτημα που θέτουν αναλυτές είναι αν το σύστημα των δευτερογενών κυρώσεων μπορεί να λειτουργήσει σε έναν κόσμο όπου η Κίνα έχει αναπτύξει το δικό της σύστημα διασυνοριακών πληρωμών (CIPS), η Ρωσία έχει το SPFS, και πολλές χώρες έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν εθνικά νομίσματα για εμπορικές συναλλαγές. Η Τουρκία και το Ομάν υποχώρησαν μπροστά στην αμερικανική πίεση — αλλά η Κίνα και η Ρωσία δεν έχουν δείξει ανάλογη διάθεση.
Οι αντιδράσεις και το ευρύτερο πλαίσιο
Η Τεχεράνη έχει χαρακτηρίσει τις κυρώσεις «οικονομική τρομοκρατία». Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Γκολαμχοσεΐν Νταρζί, δήλωσε ότι οι κυρώσεις της 8ης Σεπτεμβρίου στοχεύουν στο να στερήσουν από τον ιρανικό λαό βασικές υπηρεσίες. Αξιωματούχοι της ιρανικής κυβέρνησης δεν είχαν εκδώσει άμεση δημόσια αντίδραση για τις τελευταίες ανακοινώσεις του Μπέσεντ.
Οι κυρώσεις έρχονται σε μια συγκυρία κατά την οποία η Ουάσινγκτον πιέζει παράλληλα για την αποκλιμάκωση του πολέμου. Ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, όπου μίλησε σήμερα, και σύμφωνα με τον Αμερικανό πρεσβευτή στον ΟΗΕ Μάικλ Γουόλτς, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν βρίσκεται στο επίκεντρο της ατζέντας του. Παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο συνάντησης Τραμπ-Πεζεσκιάν στο περιθώριο της Συνόδου, κάτι που θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την έναρξη διαπραγματεύσεων.
Η στρατηγική των ΗΠΑ φαίνεται να συνδυάζει δύο παράλληλα εργαλεία: μέγιστη οικονομική πίεση και ανοιχτό δίαυλο διπλωματίας. Το ερώτημα είναι αν τα δύο αυτά μπορούν να λειτουργήσουν ταυτόχρονα — ή αν η οικονομική πίεση θα κλείσει την πόρτα σε κάθε πιθανότητα διαπραγμάτευσης. Η απάντηση θα δοθεί τις επόμενες ημέρες, όταν καταστεί σαφές αν η Τεχεράνη θα ανταποκριθεί στο άνοιγμα ή θα επιλέξει την κλιμάκωση.
