Κωνσταντίνα Μίχου | 09/11/2026 | ΑΠΟΨΕΙΣ
Όταν πρωτοάκουσα για την έκρηξη στην Πλάκα και τους έξι νεκρούς, οι πρώτες σκέψεις μου ήταν μάλλον οι αναμενόμενες και κοινές σε όλους μας. «Πού φτάσαμε; Τι συμβαίνει με τις πρόχειρες εγκαταστάσεις στα Airbnb; Πόσο επικίνδυνο είναι τελικά το φυσικό αέριο; Μήπως κάποιος ηλικιωμένος άφησε το γκάζι ανοιχτό;».
Κι όμως, η πραγματικότητα ήταν εντελώς διαφορετική. Πίσω από τη φονική έκρηξη βρισκόταν η δράση τριών ατόμων με βαρύ παραβατικό παρελθόν και περισσότερες από 80 καταδίκες, αφήνοντας πίσω τα σενάρια περί κακιάς στιγμής ή ανθρώπινης αμέλειας. Η υπόθεση ανέδειξε, μεταξύ άλλων, και κάτι ακόμη. Ότι η κλοπή χαλκού είναι ένα φαινόμενο ανεξάρτητο από κοινωνική ή φυλετική ταυτότητα, παρά τα στερεότυπα που συχνά συνοδεύουν τη δημόσια συζήτηση.
Η πρώτη αντίδραση μας μετά τις παραπάνω αποκαλύψεις είναι εύλογα η οργή. Όταν όμως η οργή στερείται κατανόησης του πραγματικού προβλήματος, εύκολα μετατρέπεται σε απαξίωση των θεσμών και σε εκκλήσεις για αυτοδικία. Να τιμωρηθεί ο μικροκλέφτης, να εξαντληθεί η αυστηρότητα πάνω στον τελευταίο κρίκο της αλυσίδας. Μόνο που έτσι αφήνουμε ανέγγιχτο το σημαντικότερο μέρος της.
Γιατί ο χαλκός μετακινείται μέσω κυκλώματος. Κάποιος τον κλέβει, κάποιος τον παραλαμβάνει, κάποιος τον επεξεργάζεται και κάποιος κερδίζει από την παράνομη διακίνησή του. Το πραγματικό οικονομικό κίνητρο βρίσκεται σε εκείνους που αγοράζουν χωρίς παραστατικά, διοχετεύουν τα κλεμμένα μέταλλα στην αγορά και μετατρέπουν το προϊόν του εγκλήματος σε κέρδος. Οι μάντρες scrap και τα παράνομα χυτήρια επιβάλλεται να συμπεριλαμβάνονται στην έρευνα και στους ελέγχους.
Μόνο στον Δήμο Αθηναίων έχουν καταγραφεί εννέα χιλιόμετρα κλεμμένων καλωδίων, αξίας 500.000 ευρώ. Πρόκειται για κάτι πολύ ευρύτερο από μια απλή οικονομική ζημία. Η κλοπή καλωδίων από κρίσιμες υποδομές μπορεί να παραλύσει υπηρεσίες, να θέσει σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές και να υπονομεύσει τη δημόσια ασφάλεια. Ας θυμηθούμε και την υπόθεση των καλωδίων τηλεδιοίκησης των σιδηροδρόμων.
Επομένως, η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί ουσιαστικές ενέργειες που ξεπερνούν τις εξαγγελίες και τις επικοινωνιακές διαβεβαιώσεις. Χρειάζονται συστηματικοί και εξονυχιστικοί έλεγχοι στις επιχειρήσεις ανακύκλωσης μετάλλων, ουσιαστική ιχνηλασιμότητα της προέλευσης των υλικών, λουκέτα στις παράνομες εγκαταστάσεις και απόδοση ποινικών ευθυνών σε όσους αποδεδειγμένα συμμετέχουν στην κλεπταποδοχή. Το κύκλωμα πρέπει να χτυπηθεί εκεί όπου παράγεται το κέρδος του. Διαφορετικά, θα συνεχίσουμε να συλλαμβάνουμε τους τελευταίους κρίκους μιας αλυσίδας που εξακολουθεί να λειτουργεί.
Υπάρχει, όμως, και ένα δεύτερο ερώτημα που καλούμαστε να απαντήσουμε. Τι σημαίνει ότι οι δράστες είχαν περισσότερες από 80 καταδίκες; Πώς γίνεται άνθρωποι με τόσο βαρύ παραβατικό ιστορικό να εξακολουθούν να επιστρέφουν στην εγκληματική δραστηριότητα; Και τι έχει κάνει η Πολιτεία για να διακόψει αυτόν τον κύκλο;
Εδώ βρίσκεται η δεύτερη μεγάλη αποτυχία.Το σωφρονιστικό μας σύστημα. Ένα σύστημα που εξακολουθεί να εστιάζει στη φυλάκιση κυρίως ως έκτιση ποινής, προσπερνώντας την ευκαιρία της ουσιαστικής αλλαγής. Οι φυλακές οφείλουν να εξελιχθούν πέρα από χώρους απλής κράτησης, ώστε ο άνθρωπος να εξέρχεται με υποστήριξη, με προοπτική εργασίας και με ουσιαστικές δυνατότητες επανένταξης.
Η ασφάλεια της κοινωνίας βαδίζει παράλληλα με τον σωφρονισμό. Προϋποθέτει ότι η ποινή, πέρα από την προσωρινή απομάκρυνση του παραβάτη από τον κοινωνικό ιστό, θα δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε να μην επιστρέψει στο έγκλημα.
Αυτό απαιτεί μια διαφορετική φιλοσοφία για τη λειτουργία των φυλακών. Μια φιλοσοφία που θα αναγνωρίζει έμπρακτα ότι κάθε άνθρωπος διατηρεί τη δυνατότητα επανένταξης. Χρειάζονται ανθρώπινες συνθήκες διαβίωσης, σύμφωνα με τους διεθνείς Κανόνες Nelson Mandela, αλλά και ουσιαστική πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, ψυχικής φροντίδας και απεξάρτησης, σε οργανική σύνδεση με το ΕΣΥ, τον ΟΚΑΝΑ και το ΚΕΘΕΑ. Οι τοξικοεξαρτημένοι δράστες χρειάζεται να βρουν πραγματική ευκαιρία να ξεφύγουν από την εξάρτηση, αποτρέποντας την επιστροφή τους στους δρόμους και στην παραβατικότητα για τη δόση τους.
Εξίσου σημαντική είναι η εκπαίδευση και η εργασία μέσα στις φυλακές, με αμοιβές ελεύθερης αγοράς και ευεργετικό υπολογισμό της ποινής. Η αποφυλάκιση οφείλει να οδηγεί σε μια νέα αρχή, ξεπερνώντας το στίγμα του παρελθόντος. Χρειάζεται ο πρώην κρατούμενος να αποκτήσει πραγματικό εφόδιο για να ξαναρχίσει τη ζωή του.
Παράλληλα, ο εξορθολογισμός των ποινών, με διεύρυνση της ηλεκτρονικής επιτήρησης και της κοινωφελούς εργασίας όπου αυτό δικαιολογείται, μπορεί να συμβάλει στην αποσυμφόρηση των φυλακών, επιτρέποντας στο σύστημα να εστιάζει την αυστηρότητά του εκεί όπου υπάρχει πραγματική επικινδυνότητα.
Και, βέβαια, η ευθύνη της Πολιτείας εκτείνεται και πέρα από την πύλη της φυλακής. Χρειάζεται μια πραγματική γέφυρα προς την ελευθερία και την κοινωνία, μέσα από την αναβάθμιση της «ΕΠΑΝΟΔΟΥ» και τη δημιουργία κινήτρων πρόσληψης αποφυλακισμένων μέσω της ΔΥΠΑ. Η επανένταξη απαιτεί συγκεκριμένο περιεχόμενο και πρακτική εφαρμογή, ξεπερνώντας το επίπεδο των διακηρύξεων καλών προθέσεων.
Οι λύσεις αυτές είναι συγκεκριμένες, εφαρμόσιμες πολιτικές επιλογές που έχουν συζητηθεί και προταθεί διαχρονικά. Εκείνο που εξακολουθεί να λείπει είναι η πολιτική βούληση να εφαρμοστούν, μαζί με την αναγκαία γενναιότητα για να αντιμετωπιστούν οι παθογένειες ενός συστήματος που αναπαράγει αντί να περιορίζει την παραβατικότητα.
Η τραγωδία στην Πλάκα φέρει στην επιφάνεια δύο διαφορετικές, αλλά αλληλένδετες αποτυχίες της Πολιτείας. Από τη μία, την αδυναμία να πλήξει αποτελεσματικά τα οικονομικά δίκτυα που συντηρούν την κλοπή μετάλλων και, από την άλλη, την αδυναμία ενός σωφρονιστικού συστήματος να διακόψει τον κύκλο της υποτροπής.
Η προστασία της κοινωνίας απαιτεί και τα δύο. Αποτελεσματικούς ελέγχους εκεί όπου διακινείται το παράνομο κέρδος, αλλά και ένα σωφρονιστικό σύστημα που προχωρά πέρα από την τιμωρία, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για πραγματική επανένταξη. Η ασφάλεια των πολιτών επιτυγχάνεται μέσα από θεσμούς που λειτουργούν, ελέγχουν, τιμωρούν όπου πρέπει και προλαμβάνουν εκεί όπου μπορούν, αποφεύγοντας τόσο την ατιμωρησία όσο και την τυφλή αυστηρότητα.
Και αυτό είναι τελικά το ζητούμενο. Να πάψουμε να μετράμε τις αποτυχίες μας μετά από κάθε τραγωδία και να αποκτήσουμε την πολιτική τόλμη να αλλάξουμε όσα τις αναπαράγουν.
