Η δημοσιονομική ευελιξία για τις αμυντικές δαπάνες μεταθέτει τις περικοπές — το Ινστιτούτο της Βιέννης προειδοποιεί για φόρους ή περικοπές σε κοινωνικές δαπάνες
NEWSROOM | 09/11/2026 | ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Η δημοσιονομική ευελιξία που επέτρεψε στα κράτη-μέλη της ΕΕ να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες χωρίς να παραβιάσουν τους δημοσιονομικούς κανόνες δεν εξαφανίζει το κόστος. Το μεταθέτει. Και σύμφωνα με μελέτη του Ινστιτούτου Διεθνών Οικονομικών Σπουδών της Βιέννης (wiiw) για λογαριασμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι πιέσεις θα γίνουν αισθητές μετά το 2028.
Η μελέτη, με τίτλο «The fiscal consequences of higher defence spending in the EU», καταγράφει ότι οι αμυντικές δαπάνες στις 27 χώρες της ΕΕ αυξήθηκαν κατά μέσο όρο από 1,3% του ΑΕΠ το 2021 σε 1,5% το 2024. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις σημειώθηκαν σε χώρες κοντά στη Ρωσία: η Εσθονία από 2,0% σε 3,7% και η Πολωνία από 1,6% σε 2,9%. Την ίδια περίοδο, οι δαπάνες μειώθηκαν σε Ελλάδα, Βουλγαρία και Ιταλία.
Η εθνική ρήτρα διαφυγής
Για να διευκολύνει τις επενδύσεις στην άμυνα, η Κομισιόν ενεργοποίησε την εθνική ρήτρα διαφυγής (NEC), που επιτρέπει απόκλιση έως 1,5% του ΑΕΠ ετησίως για πρόσθετες αμυντικές δαπάνες, σε σύγκριση με το επίπεδο του 2021. Η ρήτρα ισχύει για την περίοδο 2025-2028. Έως τον Οκτώβριο του 2026, 18 κράτη-μέλη την είχαν ενεργοποιήσει, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Γερμανία, η Γαλλία, η Πολωνία και η Ισπανία.
Από τον Ιούνιο του 2026, η ευελιξία επεκτάθηκε και σε μέτρα που μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, με ανώτατο όριο 0,3% του ΑΕΠ ετησίως.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η μελέτη αναφέρει ρητά την Ελλάδα και την Ισπανία ως χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος, όπου η απαίτηση της ανάλυσης βιωσιμότητας του χρέους (DSA) για μια «εύλογα πτωτική πορεία» αφήνει μικρότερα περιθώρια παρατεταμένης αύξησης του λόγου χρέους προς ΑΕΠ. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα δεν έχει την ίδια δημοσιονομική ευελιξία με χώρες χαμηλότερου χρέους.
Ένα δεύτερο στοιχείο αφορά τη φύση των ελληνικών αμυντικών δαπανών. Η χώρα διαθέτει περιορισμένη αμυντική βιομηχανική παραγωγή και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα οπλικά συστήματα. Αυτό σημαίνει ότι σημαντικό μέρος των εξοπλιστικών δαπανών κατευθύνεται στο εξωτερικό, περιορίζοντας τα άμεσα οφέλη για την εγχώρια παραγωγή και το ελληνικό ΑΕΠ.
Το δίλημμα μετά το 2028
Όταν η ευελιξία της ρήτρας λήξει, τα κράτη-μέλη θα βρεθούν αντιμέτωπα με τις δημοσιονομικές συνέπειες των επιλογών τους. Η διατήρηση υψηλότερων αμυντικών δαπανών με ταυτόχρονη συμμόρφωση προς το πλαίσιο της ΕΕ θα απαιτήσει είτε υψηλότερους φόρους είτε χαμηλότερες δαπάνες σε άλλους τομείς, είτε συνδυασμό των δύο.
Ο Φίλιπ Χαϊμπέργκερ, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης, επισημαίνει ότι οι πιέσεις προσαρμογής ενδέχεται να επικεντρωθούν στις δαπάνες κοινωνικής προστασίας, που αντιπροσωπεύουν περίπου το 40% των συνολικών κρατικών δαπανών στην ΕΕ. Η χρηματοδότηση υψηλότερων αμυντικών δαπανών μέσω περικοπών «θα περιορίσει την οικονομική δραστηριότητα» και «θα αποδειχθεί πολιτικά αμφιλεγόμενη», αυξάνοντας τον κίνδυνο πολιτικής αστάθειας.
Η μελέτη καταλήγει ότι η διασφάλιση μεγαλύτερου μεριδίου της πρόσθετης φορολογικής επιβάρυνσης από τα οικονομικά ευκατάστατα στρώματα μπορεί να περιορίσει τις αρνητικές συνέπειες.
