Το κενό εξουσίας στο Ιράν και η μάχη για την επόμενη ημέρα
Απόπειρα «πραξικοπήματος» ή έκφραση λαϊκής οργής; Τα συνθήματα κατά του προέδρου στην κηδεία Χαμενεΐ αποκαλύπτουν ένα βαθύ ρήγμα
Η κηδεία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, εξελίχθηκε σε πεδίο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης. Ορισμένοι παρευρισκόμενοι δεν περιορίστηκαν σε εκδηλώσεις πένθους. Αντίθετα, εξαπέλυσαν λεκτική επίθεση κατά του προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν, φωνάζοντας συνθήματα όπως «θάνατος στον συμβιβαστή».
Η επίθεση κατά του προέδρου αποτελεί μια σπάνια ένδειξη της βαθιάς ρήξης που χαρακτηρίζει σήμερα την πολιτική σκηνή της Τεχεράνης. Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί βρέθηκε στο επίκεντρο ακόμη πιο σφοδρής επίθεσης. Ομάδα ατόμων τον αποδοκίμασε έντονα, του πέταξε αντικείμενα και τον κατηγόρησε ότι «ξεπούλησε» τη χώρα. Ο Αραγτσί αναγκάστηκε να αποχωρήσει από την τελετή. Είχε αναλάβει τις διαπραγματεύσεις για την εκεχειρία με την κυβέρνηση Τραμπ.
Οι κατηγορίες για «μαλακό πραξικόπημα» εντείνονται
Οι επιθέσεις αντικατοπτρίζουν μια θεωρία που κερδίζει έδαφος στους πιο ακραίους κύκλους της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Σύμφωνα με αυτή, οι πολιτικοί που διαπραγματεύτηκαν με την Ουάσινγκτον επιχειρούν να απομακρύνουν το Ιράν από τις επαναστατικές αρχές του. Παράλληλα, στόχος είναι ο περιορισμός της εξουσίας του νέου ανώτατου ηγέτη.
Ο νέος ανώτατος ηγέτης, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, γιος του εκλιπόντος, παραμένει σε μεγάλο βαθμό εκτός δημόσιας θέας. Δεν έχει απευθυνθεί δημόσια στον λαό. Δεν έχει εμφανιστεί να ασκεί ανοιχτά την εξουσία του.
«Χωρίς άμεση πρόσβαση στον νέο ηγέτη, οι σκληροπυρηνικοί στρέφονται εναντίον όσων βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της διακυβέρνησης»
Η ρητορική της σκληρής πτέρυγας εντείνεται
Η ένταση είχε κορυφωθεί ήδη πριν την κηδεία. Στελέχη της σκληρής πτέρυγας προειδοποιούσαν δημόσια την κυβέρνηση να μην προχωρήσει σε συμφωνία με τις ΗΠΑ. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του θρησκευτικού τραγουδιστή Μοχάμεντ Αλί Μπακσί, ο οποίος απείλησε τον Πεζεσκιάν. Δήλωσε ότι αν δεν τηρηθούν οι «κόκκινες γραμμές» του ηγέτη, «θα υπάρξει κόλαση». Οι δηλώσεις του δεν φαίνεται να είχαν νομικές συνέπειες. Αυτό ενισχύει την αίσθηση ότι οι σκληροπυρηνικοί αισθάνονται ισχυροί.
Οι «Υπερεπαναστάτες» του Μετώπου Αντοχής στην επίθεση
Πίσω από τις επιθέσεις βρίσκεται κυρίως το κίνημα «Jebhe-ye Paydari» (Μέτωπο Αντοχής). Πρόκειται για μια από τις πιο σκληρές συντηρητικές δυνάμεις του Ιράν. Τα μέλη της αποκαλούνται συχνά «υπερεπαναστάτες». Η ομάδα αυτή θεωρεί τον εαυτό της θεματοφύλακα των αξιών της Επανάστασης του 1979. Αντιτίθεται σε οποιαδήποτε προσέγγιση με τη Δύση.
Ωστόσο, η πολιτική ηγεσία φαίνεται να επιχειρεί να περιορίσει την επιρροή τους. Ο σκληροπυρηνικός βουλευτής Μαχμούντ Ναβιάν απομακρύνθηκε από την Επιτροπή Εθνικής Ασφάλειας του κοινοβουλίου. Ήταν ένας από τους πιο ένθερμους επικριτές της συμφωνίας με τις ΗΠΑ.
Η απουσία Χαμενεΐ και η μάχη για το κενό εξουσίας
Αναλυτές εκτιμούν ότι η απουσία σαφούς δημόσιας παρουσίας του νέου ανώτατου ηγέτη έχει δημιουργήσει ένα κενό εξουσίας. Ο πρόεδρος Πεζεσκιάν, ο επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γαλιμπάφ και ο υπουργός Αραγτσί βρίσκονται τώρα στην πρώτη γραμμή. Αυτός είναι και ο λόγος που δέχονται τις σφοδρότερες επιθέσεις.
Οι βασικές παράμετροι της εσωτερικής σύγκρουσης:
- Στόχος σκληροπυρηνικών: Η ανατροπή της συμφωνίας με τις ΗΠΑ.
- Αίτημα: Επιστροφή σε επιθετική στάση κατά ΗΠΑ και Ισραήλ.
- Πρόσωπο-κλειδί: Ο νέος ηγέτης Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ο οποίος παραμένει «αόρατος».
- Κατηγορία: Οι μετριοπαθείς επιχειρούν «μαλακό πραξικόπημα».
Το γεωπολιτικό πλαίσιο: Η εκεχειρία κατέρρευσε
Η εσωτερική διαμάχη εξελίσσεται σε ένα ιδιαίτερα τεταμένο διεθνές περιβάλλον. Η εύθραυστη εκεχειρία μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ έχει ουσιαστικά λήξει. Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει τη λήξη της από τη σύνοδο του ΝΑΤΟ.
Οι Φρουροί της Επανάστασης εξαπέλυσαν επιθέσεις κατά πλοίων στα Στενά του Ορμούζ. Οι ΗΠΑ απάντησαν με αντίποινα. Το σφυροκόπημα συνεχίζεται. Ο αμερικανικός στρατός χτυπά κρίσιμες ιρανικές εγκαταστάσεις. Η Τεχεράνη απαντά με πλήγματα σε υποδομές των κρατών του Κόλπου.
Παρά τις βαθιές διαφωνίες, η ιρανική ηγεσία φαίνεται να επιθυμεί τον τερματισμό του πολέμου. Οι όροι παραμένουν δύο: η άρση των κυρώσεων και η διατήρηση του ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ.
Ωστόσο, η απουσία του νέου ηγέτη, η ενίσχυση των Φρουρών της Επανάστασης και η αυξανόμενη επιρροή των σκληροπυρηνικών δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα. Η εσωτερική σύγκρουση για το μέλλον της Ισλαμικής Δημοκρατίας μόλις ξεκίνησε.
