Η ανάπτυξη δεν τρώγεται – Το μεγάλο παράδοξο της ελληνικής οικονομίας

Το παράδοξο της ανάπτυξης

Η ελληνική οικονομία αναπτύσσεται. Οι διεθνείς οίκοι αναβαθμίζουν την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας, η ανεργία υποχωρεί και οι επενδύσεις αυξάνονται. Οι αριθμοί είναι εκεί και δύσκολα αμφισβητούνται. Υπάρχει όμως ένας άλλος δείκτης που δεν αποτυπώνεται στους πίνακες του υπουργείου Οικονομικών: το καλάθι του σούπερ μάρκετ.

Είναι ο δείκτης που μετρά κάθε οικογένεια όταν φτάνει στο ταμείο. Είναι το ενοίκιο που απορροφά τον μισό μισθό. Είναι ο λογαριασμός του ηλεκτρικού που αναβάλλει μια άλλη ανάγκη. Είναι η καθημερινότητα που δεν βελτιώνεται με τον ίδιο ρυθμό που βελτιώνονται οι μακροοικονομικοί δείκτες.

«Η ανάπτυξη δεν τρώγεται – το ερώτημα δεν είναι αν η οικονομία αναπτύσσεται, αλλά αν η ανάπτυξη φτάνει μέχρι το πορτοφόλι του πολίτη.»

Η πυραμίδα της επάρκειας

Συζητάμε συνεχώς για την ανάπτυξη, αλλά πολύ λιγότερο για την επάρκεια. Η λέξη «επάρκεια» είναι ίσως η πιο υποτιμημένη στην πολιτική οικονομία. Δεν σημαίνει πλούτο. Δεν σημαίνει ευημερία υψηλών εισοδημάτων. Σημαίνει κάτι πολύ πιο θεμελιώδες: να αρκεί ο μισθός για να ζήσει κάποιος.

Η ψυχολογία το περιέγραψε πριν από ογδόντα χρόνια με την πυραμίδα του Maslow. Πριν ο άνθρωπος αναζητήσει αναγνώριση, δημιουργία ή προσωπική εξέλιξη, πρέπει να έχει εξασφαλίσει τα στοιχειώδη: τροφή, κατοικία, ασφάλεια και σταθερότητα. Αν μεταφέρουμε αυτή την πυραμίδα στην οικονομία, τότε η πρώτη υποχρέωση ενός κράτους δεν είναι να αυξάνει απλώς το ΑΕΠ. Είναι να διασφαλίζει ότι η βάση της πυραμίδας παραμένει σταθερή.

Όταν οι δείκτες δεν φτάνουν στο πορτοφόλι

Κι όμως, σήμερα πολλοί εργαζόμενοι βρίσκονται σε μια ιδιότυπη αντίφαση. Έχουν εργασία, αλλά δεν αισθάνονται οικονομικά ασφαλείς. Έχουν εισόδημα, αλλά δυσκολεύονται να αποταμιεύσουν. Έχουν περισσότερες ευκαιρίες από την περίοδο της κρίσης, αλλά εξακολουθούν να αναρωτιούνται αν μπορούν να αγοράσουν σπίτι, να δημιουργήσουν οικογένεια ή να σχεδιάσουν το μέλλον τους.

Αυτό δεν είναι απλώς οικονομικό ζήτημα. Είναι ζήτημα κοινωνικής συνοχής. Μια κοινωνία δεν αποσταθεροποιείται μόνο όταν αυξάνεται η ανεργία. Αποσταθεροποιείται και όταν η εργασία παύει να αποτελεί εγγύηση αξιοπρεπούς διαβίωσης. Όταν η καθημερινή προσπάθεια δεν μεταφράζεται σε αίσθημα προόδου, η εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς φθείρεται και η αισιοδοξία αντικαθίσταται από παραίτηση.

Το κριτήριο της πραγματικής επιτυχίας

Γι’ αυτό και το ερώτημα προς κάθε κυβέρνηση δεν είναι αν η οικονομία αναπτύσσεται. Είναι αν η ανάπτυξη φτάνει μέχρι το πορτοφόλι του πολίτη. Οι δείκτες υπάρχουν για να υπηρετούν τους ανθρώπους. Όχι οι άνθρωποι τους δείκτες.

Η πραγματική επιτυχία μιας οικονομικής πολιτικής δεν θα κριθεί όταν η Ελλάδα ανεβαίνει μία θέση στις διεθνείς αξιολογήσεις. Θα κριθεί όταν ένας νέος εργαζόμενος δεν χρειάζεται δεύτερη δουλειά για να πληρώσει το ενοίκιο, όταν μια οικογένεια δεν περιορίζει τα βασικά της ψώνια και όταν η αξιοπρεπής διαβίωση δεν θεωρείται πολυτέλεια. Γιατί τελικά η ισχυρότερη οικονομία δεν είναι εκείνη που παράγει περισσότερους αριθμούς. Είναι εκείνη που παράγει περισσότερη επάρκεια για τους πολίτες της.

«Η πραγματική επιτυχία μιας οικονομικής πολιτικής δεν θα κριθεί στις διεθνείς αξιολογήσεις, αλλά όταν ο πολίτης μπορεί να ζήσει με αξιοπρέπεια από τη δουλειά του.»