Το «Εντιμόμετρο» που Τρομάζει το Μαξίμου: Γιατί η Διαφθορά Μπορεί να Στείλει τον Μητσοτάκη Σπίτι του

Από τον ΟΠΕΚΕΠΕ στις Πολεοδομίες: Πώς η Κυβέρνηση Έχτισε Ένα Σύστημα που Παράγει Σκάνδαλα

Το Αφήγημα του «Βαθέος Κράτους» Καταρρέει

Ηκυβέρνηση Μητσοτάκη έχει βρει την τέλεια δικαιολογία για κάθε σκάνδαλο που ξεσπά: το περιβόητο «βαθύ κράτος». Ωστόσο, όταν οι αποκαλύψεις διαδέχονται η μία την άλλη —ΟΠΕΚΕΠΕ, Τέμπη, πολεοδομίες, απευθείας αναθέσεις— το αφήγημα αυτό δεν πείθει πλέον ούτε τους πιο αφελείς. Διότι, πολύ απλά, δεν μπορείς να κυβερνάς επτά ολόκληρα χρόνια και να εξακολουθείς να δείχνεις με το δάχτυλο το «παλιό σύστημα» σαν να μην έχεις καμία απολύτως ευθύνη για το τι συμβαίνει στο κράτος που εσύ διοικείς.

Ας πάρουμε, για παράδειγμα, το σκάνδαλο με τις πολεοδομίες. Η κυβέρνηση έσπευσε να πανηγυρίσει ότι «επί των ημερών της αποκαλύφθηκε», λες και η αποκάλυψη ενός εγκλήματος ακυρώνει το γεγονός ότι αυτό διαπράχθηκε —και μάλιστα μεγαλούργησε— υπό τη δική της εποπτεία. Είναι σαν να σε πιάνουν να οδηγείς μεθυσμένος και να λες «ναι, αλλά εγώ το ομολόγησα». Επιπλέον, η παραίτηση δύο γενικών γραμματέων μέσα σε λίγες ημέρες δεν συνιστά λύση — συνιστά ομολογία αποτυχίας. Και βεβαίως, το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι απλό: αν αυτοί οι μηχανισμοί λειτουργούσαν τόσο ανενόχλητα, ποιος τους παρείχε την πολιτική κάλυψη;

Η Ιδεολογία της «Διευκόλυνσης» που Γεννά τη Διαφθορά

Υπάρχει, όμως, και κάτι βαθύτερο που εξηγεί γιατί τα σκάνδαλα δεν είναι απλώς «ατυχήματα» αλλά σύμπτωμα μιας συγκεκριμένης ιδεολογίας. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει υιοθετήσει μια λογική «διευκόλυνσης των επενδύσεων με κάθε τρόπο», η οποία —αν και παρουσιάζεται ως αναπτυξιακή— στην πράξη μεταφράζεται σε συστηματική παράκαμψη κανόνων. Όταν, για παράδειγμα, οι υπηρεσιακοί παράγοντες δέχονται διαρκείς πιέσεις να «επιταχύνουν» και να «διευκολύνουν», το μήνυμα είναι σαφές: η τήρηση της νομοθεσίας είναι δευτερεύουσα. Και από εκεί μέχρι το «γρηγορόσημο», η απόσταση είναι μικρότερη απ’ όσο φαντάζεται κανείς.

Αναμφίβολα, η κυβέρνηση δεν θα βγει ποτέ να πει «πλουτίστε παράνομα». Δημιουργεί, ωστόσο, ένα περιβάλλον όπου ο πειρασμός γίνεται σχεδόν αναπόφευκτος. Ο υπάλληλος σκέφτεται: «κάνω τη δουλειά μου, διευκολύνω επενδύσεις όπως μου ζητούν — γιατί να μην πάρω κι εγώ το κάτι τις μου;». Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου η διαφθορά παύει να είναι εξαίρεση και γίνεται σύστημα.

Γιατί ο Πολίτης θα Ψηφίσει με το «Εντιμόμετρο»

Και ερχόμαστε τώρα στο κρίσιμο ερώτημα: τι σχέση έχουν όλα αυτά με τον πολίτη που παλεύει να τα βγάλει πέρα; Έχουν άμεση και καθοριστική σχέση. Διότι όταν ευνοείται συστηματικά ο «ημέτερος» —είτε πρόκειται για επιχειρηματία με κομματικές διασυνδέσεις είτε για κάποιον που απλώς ήξερε «πού να απευθυνθεί»— τότε μένει απέξω εκείνος που θα προσέφερε καλύτερες υπηρεσίες ή θα είχε μια πιο καινοτόμα ιδέα. Επιπλέον, οι πόροι που σπαταλώνται σε αναθέσεις-φάντασμα ή σε έργα που δεν τηρούν τις προδιαγραφές είναι πόροι που λείπουν από την υγεία, την παιδεία, την ασφάλεια.

Το πιο ενδιαφέρον, ωστόσο, είναι ότι οι πολίτες έχουν αρχίσει να συνδέουν τη διαφθορά με την καθημερινή τους ζωή. Δεν είναι τυχαίο ότι στις δημοσκοπήσεις η διαφθορά αναδεικνύεται ολοένα και περισσότερο σε μείζον πρόβλημα. Ο κόσμος καταλαβαίνει ότι η διαφθορά δεν είναι μια αφηρημένη έννοια — είναι η αιτία που το νοσοκομείο δεν έχει γιατρούς, που το σχολείο δεν έχει θέρμανση, που η επιχείρησή του δεν μπορεί να ανταγωνιστεί εκείνη του «ημέτερου». Και αυτό το αντιλαμβάνεται ακόμη περισσότερο όταν θυμάται ότι υπήρξαν κυβερνήσεις —όποια γνώμη κι αν είχε κανείς γι’ αυτές— που κανείς δεν τις κατηγόρησε για διαφθορά.

Η εντιμότητα μπορεί να μην πληρώνει το νοίκι από μόνη της. Μπορεί, όμως, να εξασφαλίσει ότι οι πόροι που υπάρχουν για να βρεθεί σε καλύτερη μοίρα αυτός που δυσκολεύεται, δεν θα πάνε χαμένοι σε τσέπες ημετέρων. Και αυτό είναι κάτι που οι πολίτες θα το θυμηθούν στην κάλπη — όποτε κι αν στηθεί.