Όταν το χρέος γίνεται μόνιμος συγκάτοικος – Και η βιομηχανία παραμένει όνειρο

Τα νούμερα μεγαλώνουν, τα οράματα μένουν κενά – Και η επόμενη γενιά πληρώνει

Ένα χρέος που δεν σταματά να μεγαλώνει

Η δημοσίευση του ετήσιου δελτίου για το χρέος, με καθυστέρηση ενάμιση μήνα, ήρθε να επιβεβαιώσει αυτό που όλοι γνωρίζαμε: τα νούμερα συνεχίζουν να αυξάνονται. Στο τέλος του 2025, το κρατικό χρέος διαμορφώθηκε στα 427,1 δισεκατομμύρια ευρώ, από 422,6 δισ. το 2024. Μιλάμε για το κρατικό χρέος, το πραγματικό, χωρίς φτιασίδια — όχι το ιδιωτικό, που είναι μια άλλη, εξίσου ανησυχητική ιστορία.

Η κυβέρνηση, ωστόσο, έχει μια βολική απάντηση: μην το βλέπετε σε απόλυτα νούμερα, κοιτάξτε το ως ποσοστό του ΑΕΠ. Αυτή είναι η λογική του υπουργού Εθνικής Οικονομίας, Κυριάκου Πιερρακάκη, ο οποίος επιχειρεί να μειώσει το χρέος μέσω πλεονασμάτων και προαγορών. Και, πράγματι, η τακτική αυτή αποδίδει θετικές αξιολογήσεις από τους οίκους, ειδικά όταν συνοδεύεται από καλά δημοσιονομικά μεγέθη.

Η σύγκριση που πονάει

Ωστόσο, η προσοχή εστιάζεται στις παρατηρήσεις που συνοδεύουν τις αξιολογήσεις. Οι επενδυτές και τα hedge funds δεν τις ξεχνάνε. Αντίθετα, τις αποστηθίζουν, όπως έκαναν το 2010, όταν ξεκίνησαν τις πιέσεις που οδήγησαν στην ελληνική χρεοκοπία. Οι επιπτώσεις εκείνης της περιόδου είναι ακόμη ορατές: σήμερα το χρέος είναι μεγαλύτερο από τότε, ενώ το πραγματικό ΑΕΠ παραμένει κάτω από τα επίπεδα του 2008.

Η σύγκριση με την Ιταλία είναι ενδεικτική. Και οι δύο χώρες είναι υπερχρεωμένες, αλλά η Ιταλία έχει μια βόρεια βιομηχανική ζώνη που παράγει προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και τα εξάγει σε όλο τον κόσμο. Εμείς έχουμε μια βιομηχανία που αγγίζει μόλις το 9% της οικονομίας μας, με την ελπίδα ότι κάποια στιγμή θα αυξηθεί. Ένα όραμα που μοιάζει όλο και πιο μακρινό.

Η δέσμευση που περιορίζει το μέλλον

Παρά το γεγονός ότι η εξυπηρέτηση των δανείων του EFSF μέχρι το 2060 και του υπολοίπου χρέους μέχρι το 2070 δεν συνιστά άμεσο κίνδυνο χρεοκοπίας, η μακροχρόνια αυτή δέσμευση δημιουργεί ένα ασφυκτικό πλαίσιο. Περιορίζει την ελευθερία κινήσεων κάθε μελλοντικής κυβέρνησης, ανεξάρτητα από τις προεκλογικές υποσχέσεις της. Όσα κι αν υπόσχονται τα κόμματα περί αλλαγών και μεταρρυθμίσεων, στην πράξη περιορίζονται στον ρόλο του διαχειριστή μιας ήδη βαριάς πραγματικότητας.

Το αποτέλεσμα αυτής της διαχειριστικής λογικής είναι η συντήρηση των προβλημάτων: από τα ελληνοτουρκικά και το δημογραφικό μέχρι τη διαφθορά, την αναξιοπιστία της πολιτικής τάξης και, κυρίως, την απουσία ελπίδας. Το όραμα έχει αντικατασταθεί από θολά συνθήματα. Η «προοδευτική λύση» της Αριστεράς και η «σταθερότητα» της κυβέρνησης μοιάζουν εξίσου κενές περιεχομένου, αφού καμία δεν αγγίζει τη βάση του προβλήματος: την παραγωγική ικανότητα της χώρας.

Το τίμημα μιας γενιάς

Οι πραγματικές οικονομικές δυνατότητες της χώρας παραμένουν ανεκμετάλλευτες, κι αυτό το αντιλαμβάνονται όλοι όσοι είναι άνω των 40. Δεν είναι τυχαίο ότι εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες έχουν ήδη επιλέξει τη φυγή. Το μέλλον δεν χτίζεται με λόγια. Χτίζεται με έργα, με βιομηχανία, με παραγωγή. Και όσο η πολιτική τάξη αρκείται σε αφηρημένες υποσχέσεις, το χάσμα ανάμεσα σε όσα λέμε και σε όσα κάνουμε θα συνεχίζει να βαθαίνει.

«Όραμα δεν είναι οι θολές λύσεις και η σταθερότητα χωρίς βάθος. Όραμα είναι η παραγωγή, η βιομηχανία και η ελπίδα που χτίζεται, όχι αυτή που υπόσχεται»