25 Ιουνίου 2026
Πώς οι άνθρωποι της προσαρμογής αντικατέστησαν τους ανθρώπους των αρχών
Η ταυτότητα της προσαρμογής
Υπάρχει μια κατηγορία ανθρώπων στην πολιτική που δύσκολα περιγράφεται με τους κλασικούς όρους «δεξιός», «αριστερός» ή «κεντρώος». Η ιδεολογία δεν τους ορίζει, αλλά το ένστικτο. Το πρόγραμμα δεν τους καθοδηγεί, αλλά η προσαρμοστικότητα. Δεν τους ενδιαφέρει να αλλάξουν την πραγματικότητα όσο να παραμείνουν μέσα σε αυτήν, ανεξαρτήτως του πώς αυτή αλλάζει.
Αυτή είναι η πολιτική τάξη της επιβίωσης. Δεν πρόκειται για οργανωμένο μπλοκ ούτε για συνειδητή συνωμοσία. Ωστόσο, λειτουργεί περισσότερο σαν ένα οικοσύστημα συμπεριφορών που αναπαράγεται μέσα στο πολιτικό περιβάλλον. Σε αυτόν τον χώρο, οι αρχές θεωρούνται πολυτέλεια και η συνέπεια συχνά αντιμετωπίζεται ως πολιτικό μειονέκτημα.
«Η πρώτη αρετή δεν είναι η θέση, αλλά η προσαρμογή. Όχι η ικανότητα να υπερασπίζεσαι κάτι σταθερό, αλλά η ικανότητα να επιβιώνεις μέσα στη ρευστότητα»
Η ιδεολογία ως εργαλείο
Σε αυτό το περιβάλλον, η ιδεολογία μετατρέπεται σε εργαλείο. Δεν αποτελεί σύστημα πεποιθήσεων, αλλά γλώσσα που οι άνθρωποι χρησιμοποιούν κατά περίπτωση. Άλλοτε την παρουσιάζουν ως σημαία, άλλοτε ως προσωπείο. Η συνέπεια δεν αποτελεί προτεραιότητα, γιατί η συνέπεια δεσμεύει. Και ό,τι δεσμεύει, περιορίζει την επιβίωση.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα αυτής της τάξης είναι η ικανότητά της να απορροφά τους πολιτικούς κραδασμούς. Όταν αλλάζει το πολιτικό περιβάλλον, οι άνθρωποι αυτοί δεν βιώνουν σοκ. Προσαρμόζονται. Γρήγορα, σχεδόν αυτόματα. Οι ίδιες λέξεις που χθες αποτελούσαν κόκκινες γραμμές, σήμερα γίνονται ρεαλισμός. Και αύριο, πιθανόν, αυταπόδεικτες αλήθειες.
Τα χαρακτηριστικά της πολιτικής τάξης της επιβίωσης:
- Η ιδεολογία γίνεται εργαλείο, όχι σύστημα πεποιθήσεων
- Η συνέπεια θεωρείται πολιτικό μειονέκτημα
- Η προσαρμογή είναι η πρώτη αρετή
- Οι θέσεις αλλάζουν χωρίς πολιτικό κόστος
- Η επιβίωση γίνεται αυτοσκοπός
Το κόστος της ευελιξίας
Η πολιτική επιβίωση απαιτεί διαρκή ευθυγράμμιση με το εκάστοτε κέντρο βάρους. Ως αποτέλεσμα, δημιουργείται ένα παράδοξο: όσο πιο εύκολα προσαρμόζεται κανείς, τόσο πιο σταθερή γίνεται η παρουσία του. Όμως αυτή η σταθερότητα έχει ένα βαρύ τίμημα. Το τίμημα είναι η εμπιστοσύνη — όχι μόνο των πολιτών, αλλά και της ίδιας της πολιτικής ως έννοιας.
Όταν όλα μπορούν να ειπωθούν και τα αντίθετά τους με την ίδια άνεση, τότε ο δημόσιος λόγος χάνει τη βαρύτητά του. Η πολιτική δεν ανταμείβει πια την ικανότητα ή την ευθύνη, αλλά την ανθεκτικότητα στην αλλαγή θέσης. Δεν επιβραβεύει την επιμονή σε μια ιδέα, αλλά την ικανότητα να την εγκαταλείπεις χωρίς πολιτικό κόστος.
Το πραγματικό πρόβλημα
Εδώ ακριβώς βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα: μια δημοκρατία δεν κινδυνεύει μόνο από τις λάθος επιλογές. Κινδυνεύει, επιπλέον, από την απώλεια νοήματος των επιλογών. Όταν όλα μοιάζουν εναλλάξιμα, τότε τίποτα δεν έχει πραγματικό βάρος. Η πολιτική τάξη της επιβίωσης δεν αποτελεί εξαίρεση στο σύστημα. Είναι προϊόν του. Τρέφεται από την αστάθεια, επιβιώνει μέσα στη ρευστότητα και προσαρμόζεται σε κάθε νέο κύμα χωρίς να αφήνει αποτύπωμα ευθύνης.
Το ζητούμενο, συνεπώς, δεν είναι να καταγγελθεί αφηρημένα αυτή η πραγματικότητα. Το ζητούμενο είναι να αναγνωριστεί. Γιατί μόνο ό,τι αναγνωρίζεται μπορεί και να κριθεί. Και μόνο ό,τι κρίνεται μπορεί κάποτε να αλλάξει.
«Ίσως τελικά το πιο δύσκολο ερώτημα δεν είναι ποιοι είναι αυτοί που επιβιώνουν στην πολιτική, αλλά τι είδους πολιτική επιβιώνει εξαιτίας τους»
Ο Δημήτρης Γιαλουράκης είναι αρθρογράφος. Ασχολείται με ζητήματα πολιτικής επικοινωνίας, κοινωνικής μηχανικής και ψηφιακού μετασχηματισμού. Επίσης αρθρογραφεί για θέματα γεωπολιτικής, διεθνών σχέσεων και στρατηγικής ανάλυσης.
