Η εικόνα του φλεγόμενου κάδου έκανε τον γύρο του κόσμου. Αλλά πίσω από τις φλόγες, υπάρχουν νούμερα που εξηγούν γιατί ένα ολόκληρο εκπαιδευτικό σύστημα βρίσκεται στο «κόκκινο». Το 10% των δημόσιων σχολείων στη Γαλλία κρίνεται «ιδιαίτερα ετοιμόρροπο». Στις τάξεις στοιβάζονται έως και 37 μαθητές. Οι οροφές πέφτουν, οι τουαλέτες είναι άθλιες, οι καθηγητές λείπουν. Δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά. Πρόκειται για ένα σύστημα που έχει υποχρηματοδοτηθεί για χρόνια.
Γιώργος Παπαγιάννης | 02.10.2026 Διεθνή
Η φωτογραφία με τον φλεγόμενο κάδο μπροστά από ένα σχολικό κτίριο είναι αληθινή. Είναι βία. Είναι καταδικαστέα. Αλλά δεν είναι η αρχή της ιστορίας. Είναι το αποτέλεσμα.
Τα στοιχεία που έχουν συσσωρευτεί από τα γαλλικά μέσα και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις δείχνουν ότι η μαθητική εξέγερση του Οκτωβρίου 2026 δεν ξεκίνησε από μια αφορμή. Ξεκίνησε από μια καθημερινότητα που έχει γίνει αφόρητη. Σύμφωνα με το υπουργείο Παιδείας της Γαλλίας, το 10% των 60.000 δημόσιων σχολείων, γυμνασίων και λυκείων της χώρας παρουσιάζει «σημαντική ετοιμόρροπη κατάσταση». Το 2016, ο Εθνικός Παρατηρητής Ασφάλειας των Σχολικών Κτιρίων είχε καταγράψει ότι πάνω από τα τρία τέταρτα των γυμνασίων και λυκείων που χτίστηκαν πριν από το 1997 περιέχουν ίχνη αμιάντου. Το 28,4% των δημοτικών σχολείων περιέχει αμίαντο, σύμφωνα με έρευνα σε 19.331 σχολεία – και ο αριθμός αυτός είναι πιθανότατα υποεκτιμημένος, καθώς 31.605 σχολεία δεν απάντησαν στην έρευνα.
Οι εικόνες που έχουν διαρρεύσει από τα σχολεία είναι σοκαριστικές. Στο λύκειο Paul-Éluard στο Saint-Denis, οι μαθητές τεκμηριώνουν από το 2023 την παρουσία αρουραίων στους χώρους του σχολείου. Σε λύκειο κοντά στο Montpellier, η οροφή κατέρρευσε στις 30 Σεπτεμβρίου λόγω των έντονων καιρικών φαινομένων, προκαλώντας σοκ στους μαθητές. Στο Villeurbanne, κοντά στη Λυών, οι διαρροές νερού έχουν προκαλέσει εκτεταμένες ζημιές. Στο λύκειο Yves-Thépot στην Quimper, οι μαθητές κοιμούνται σε θερμοκρασίες 12 βαθμών Κελσίου τον χειμώνα, ενώ οι τουαλέτες είναι «συχνά απρόσιτες».
Στο λύκειο Camille-Claudel στο Blain, οι μαθητές ανέφεραν «έλλειψη καθηγητών και προσωπικού που δεν αντικαθίσταται, τάξεις με 34/35 μαθητές, προβλήματα μόνωσης και υγρασίας». Σε άλλα σχολεία, οι μαρτυρίες κάνουν λόγο για τάξεις έως και 37 μαθητών, με ανεπαρκή αριθμό καθισμάτων. «Στην τάξη μου στην Πρώτη, είμαστε 36», δήλωσε μαθήτρια στο Μπορντό. «Εμείς 38», πρόσθεσε η διπλανή της. «Τακτικά, δεν υπάρχουν αρκετές καρέκλες για όλους».
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα κτίρια και τις τάξεις. Η χρηματοδότηση της δημόσιας εκπαίδευσης έχει μειωθεί δραστικά. Το 2024, περικόπηκαν 683 εκατομμύρια ευρώ από τον προϋπολογισμό της Εθνικής Παιδείας. Για το 2026, ο προϋπολογισμός προβλέπει την κατάργηση 4.018 θέσεων μόνιμων εκπαιδευτικών – 3.256 στον δημόσιο τομέα και 762 στον ιδιωτικό υπό σύμβαση. Σύμφωνα με τα στοιχεία που διαβιβάστηκαν στις συνδικαλιστικές οργανώσεις, το 2026 αναμένεται «μαζική μείωση των μέσων»: 2.229 καταργήσεις θέσεων στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και πάνω από 1.800 στη δευτεροβάθμια.
Τα συνδικάτα εκπαιδευτικών (SNES-FSU, SNEP-FSU, SNUEP-FSU) έχουν καταγγείλει εδώ και χρόνια την «καταστροφική κατάσταση» της δημόσιας εκπαίδευσης. Σε ανακοίνωσή τους, αναφέρουν ότι οι μαθητές διαμαρτύρονται για «έλλειψη προσωπικού, ετοιμόρροπα κτίρια, υπερβολικό αριθμό μαθητών ανά τάξη και αφόρητα ωράρια». Σύμφωνα με έρευνα του SNES-FSU, το 20% με 30% των σχολικών κτιρίων είναι «ετοιμόρροπα» και «ακατάλληλα» για ακραία καιρικά φαινόμενα. Επιπλέον, τα δύο τρίτα των σχολικών συγκροτημάτων και τα μισά λύκεια έχουν χτιστεί πριν από το 1970, ενώ σχεδόν το 90% των σχολείων δεν πληροί τα πρότυπα χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης.
Η κατάσταση στις τουαλέτες αποτελεί ξεχωριστό κεφάλαιο. Σε λύκειο στο Vitry-sur-Seine, 1.900 μαθητές μοιράζονται τέσσερις καμπίνες για κορίτσια, εκ των οποίων η μία προορίζεται για άτομα με αναπηρία. «Καταλήγουμε να σχηματίζουμε ουρές για να χρησιμοποιήσουμε τουαλέτες με γκράφιτι και ανεπαρκή καθαριότητα. Χωρίς χαρτί υγείας», περιγράφει μαθήτρια. Το 2022, το υπουργείο Παιδείας είχε καταγράψει «έκρηξη» στις φθορές των τουαλετών, αλλά τρία χρόνια αργότερα η κατάσταση δεν έχει βελτιωθεί.
Τα προβλήματα δεν είναι μόνο υλικά. Η έλλειψη καθηγητών έχει οδηγήσει σε τάξεις χωρίς εκπαιδευτικό για εβδομάδες. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η ευρωβουλευτής της Ανυπότακτης Γαλλίας, Manon Aubry, το 53% των δημόσιων γυμνασίων και λυκείων έχει τουλάχιστον έναν καθηγητή που λείπει. Οι μαθητές καλούνται να καλύψουν την ύλη μόνοι τους, ενώ τα ωράρια είναι εξαντλητικά: από τις 8 το πρωί έως τις 6 το απόγευμα, με κενά διαστήματα στη μέση της ημέρας.
Η κυβέρνηση απάντησε στις κινητοποιήσεις με καταστολή. Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, μόνο την Πέμπτη 1 Οκτωβρίου σημειώθηκαν 1.949 προσαγωγές, από τις οποίες οι 1.800 μετατράπηκαν σε συλλήψεις. Οι αρχές έκαναν λόγο για 305 τραυματίες αστυνομικούς, ενώ 170 μαθητές και 65 μέλη του προσωπικού του υπουργείου Παιδείας τραυματίστηκαν από την αρχή των κινητοποιήσεων. Στη Νάντη, πυρκαγιά ξέσπασε στο λύκειο Nelson Mandela, προκαλώντας ζημιές στην είσοδο του κτιρίου. Στη Μασσαλία, προσωπικό του λυκείου Victor Hugo δέχθηκε επίθεση με βενζίνη. Στο Auchel, ένας διευθυντής λυκείου τραυματίστηκε στο αυτί από πυροτέχνημα.
Οι μαθητές που διαδηλώνουν ειρηνικά βρίσκονται παγιδευμένοι. «Καταδικάζουμε τη βία», δηλώνουν, «αλλά δεν έχουμε δικαίωμα ψήφου, δεν μας καλούν στα μέσα ενημέρωσης. Το να διαδηλώνουμε είναι ο μόνος τρόπος να εκφράσουμε τα αιτήματά μας». Οι ίδιοι μιλούν για «προβοκάτορες» που «μας δαιμονοποιούν». Τα συνδικάτα εκπαιδευτικών καταδικάζουν τη βία «από όπου κι αν προέρχεται», αλλά στηρίζουν τα αιτήματα των μαθητών, τονίζοντας ότι «ο θυμός των νέων είναι υγιής και δίκαιος».
Η κυβέρνηση του Emmanuel Macron επέλεξε να μιλήσει για «αστικές ταραχές» και να κατηγορήσει τη ριζοσπαστική αριστερά για υποκίνηση. Ο πρωθυπουργός Sébastien Lecornu συγκάλεσε σύσκεψη κρίσης, ενώ ο υπουργός Εσωτερικών δήλωσε ότι «δεν πρόκειται για θεμιτές διεκδικήσεις». Παράλληλα, περίπου 400 από τα 3.700 λύκεια της χώρας παρέμειναν κλειστά, λειτουργώντας με τηλεκπαίδευση – μια λύση που δεν αντιμετωπίζει το πρόβλημα: τα παιδιά που δεν έχουν υπολογιστή ή σύνδεση στο σπίτι μένουν εκτός. Και αυτά είναι ακριβώς τα παιδιά που πηγαίνουν στα σχολεία με τις τάξεις των 37 ατόμων.
Η κατάσταση στα γαλλικά σχολεία δεν είναι αποτέλεσμα μιας συγκυρίας. Είναι αποτέλεσμα δεκαετιών υποχρηματοδότησης, αδιαφορίας για τις υποδομές και μιας πολιτικής που αντιμετωπίζει την εκπαίδευση ως κόστος και όχι ως επένδυση. Όταν τα παιδιά ζητούν καθηγητές, η απάντηση δεν είναι «να βρούμε ποιος τα υποκινεί». Είναι «να βρούμε καθηγητές». Όταν οι οροφές πέφτουν, το ερώτημα δεν είναι πώς θα σταματήσουν οι διαδηλώσεις. Είναι πώς θα επισκευαστούν τα κτίρια. Η Γαλλία έχει περάσει ξανά από αυτόν τον δρόμο. Το 2006, το 2010, το 2016, το 2023. Κάθε φορά, η κυβέρνηση έλεγε ότι η βία δεν θα γίνει ανεκτή. Κάθε φορά, οι μεταρρυθμίσεις περνούσαν. Και κάθε φορά, τα σχολεία έμεναν με τις ίδιες τάξεις, τους ίδιους καθηγητές, τα ίδια κτίρια. Οι μαθητές του 2026 δεν διαδηλώνουν για κάτι καινούργιο. Διαδηλώνουν για κάτι που έπρεπε να είχε λυθεί πριν καν γεννηθούν.
