Η 21η Σύνοδος Κορυφής ΕΕ-Καναδάς ολοκληρώθηκε με μια φιλόδοξη «Συμμαχία για το Μέλλον», αλλά και με μια πολιτική αντίφαση: τα κράτη μέλη αφαίρεσαν τον όρο «συνδεδεμένο μέλος» από το τελικό κείμενο, την ώρα που η πρόεδρος της Κομισιόν επέμενε να τον χρησιμοποιεί. Πίσω από τη γλώσσα κρύβεται ένα νομικό κενό και ένα ερώτημα που αφορά την ίδια τη φύση της Ένωσης.
NEWSROOM | 01.11.2026 Διεθνή
Το Μόντρεαλ φιλοξένησε στις 29-30 Οκτωβρίου την 21η Σύνοδο Κορυφής ΕΕ-Καναδά, με τον Καναδό πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνι, την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα να ανακοινώνουν μια σειρά από συμφωνίες. Η «Συμμαχία για το Μέλλον» (Alliance for the Future) αποτελεί τον νέο άξονα της σχέσης, με στόχο την εμβάθυνση της συνεργασίας σε έξι στρατηγικούς τομείς, από τις κρίσιμες πρώτες ύλες και την τεχνητή νοημοσύνη μέχρι την άμυνα και το εμπόριο.
Το «φρένο» των κρατών μελών
Η πιο ενδιαφέρουσα πολιτική εξέλιξη της συνόδου δεν αφορά το τι συμφωνήθηκε, αλλά το τι αφαιρέθηκε. Λίγο πριν από την έναρξη της συνόδου, το Βερολίνο ηγήθηκε μιας προσπάθειας να διαγραφεί ο όρος «συνδεδεμένο μέλος» (associate member) από το προσχέδιο της κοινής δήλωσης, με τη Γαλλία, την Ελλάδα και την Ιταλία να εκφράζουν επίσης επιφυλάξεις. Σύμφωνα με διπλωμάτες, ο λόγος ήταν η έλλειψη σαφήνειας της έννοιας και η απουσία προηγούμενης διαβούλευσης με τα κράτη μέλη. Το τελικό κείμενο μιλά πλέον για «ολοένα στενότερη σύνδεση» (ever closer association), χωρίς να φτάνει στην πλήρη ένταξη.
Η φον ντερ Λάιεν, ωστόσο, επέμεινε στη χρήση του όρου τόσο κατά την άφιξή της όσο και στην ομιλία της, ενώ το επίσημο ενημερωτικό σημείωμα της Κομισιόν ανέφερε ότι άρχισε η συζήτηση για τον Καναδά ως «πρώτο συνδεδεμένο μέλος». Ο Αντόνιο Κόστα, από την πλευρά του, δήλωσε ότι στηρίζει τη φιλοδοξία «είτε χρησιμοποιηθεί αυτός ο όρος είτε άλλος».
Το νομικό κενό και ο κίνδυνος του «προηγουμένου»
Ο όρος «συνδεδεμένο μέλος» δεν υπάρχει στις Συνθήκες. Το άρθρο 49 της ΣΕΕ προβλέπει ότι μόνο ευρωπαϊκό κράτος μπορεί να ζητήσει ένταξη, ενώ το άρθρο 217 της ΣΛΕΕ καλύπτει συμφωνίες σύνδεσης με τρίτες χώρες, οι οποίες απαιτούν ομοφωνία του Συμβουλίου. Η εισαγωγή μιας νέας κατηγορίας χωρίς σαφή νομική βάση εγείρει ερωτήματα για το κατά πόσο μια τέτοια σχέση θα μπορούσε να δημιουργήσει τετελεσμένα, με άλλες τρίτες χώρες να επικαλούνται το «παράδειγμα του Καναδά» στο μέλλον.
Η Αθήνα έχει ιδιαίτερο λόγο να παρακολουθεί στενά το ζήτημα. Στο πρόγραμμα SAFE, η συμμετοχή τρίτων χωρών εξαρτήθηκε από ομόφωνη έγκριση, μια δικλίδα που επέτρεψε στην Ελλάδα και την Κύπρο να θέσουν όρους για την Τουρκία. Ένα γενικευμένο καθεστώς προνομιακής πρόσβασης, διαμορφωμένο εκτός της διαδικασίας του άρθρου 218, θα μπορούσε να αποδυναμώσει τέτοιες δικλίδες.
Τι απέφερε η σύνοδος
Παρά την πολιτική κόντρα, οι συμφωνίες είναι ουσιαστικές. Ο Καναδάς εντάχθηκε επίσημα στην Κοινή Επιχείρηση EuroHPC για τους υπερυπολογιστές, αποκτώντας πρόσβαση στην ευρωπαϊκή υποδομή AI και κβαντικής υπολογιστικής. Ολοκληρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις για μια Συμφωνία Ψηφιακού Εμπορίου, ενώ η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων θα χρηματοδοτεί έργα κρίσιμων πρώτων υλών στον Καναδά. Ο Καναδάς δήλωσε επίσης πρόθεση συμμετοχής στο Δάνειο Στήριξης της Ουκρανίας ύψους 90 δισ. ευρώ.
Το μάθημα της CETA
Η σύνοδος συνέπεσε με τη δέκατη επέτειο της CETA, της εμπορικής συμφωνίας που αύξησε το διμερές εμπόριο άνω του 80% από το 2016, φτάνοντας τα 130 δισ. ευρώ το 2025. Ωστόσο, δέκα χρόνια μετά την υπογραφή της, εννέα κράτη μέλη – ανάμεσά τους η Ελλάδα, η Γαλλία, η Ιταλία και η Κύπρος – δεν την έχουν κυρώσει πλήρως, με αποτέλεσμα το επενδυτικό της σκέλος να παραμένει ανενεργό. Το γεγονός αυτό υπονομεύει εκ των πραγμάτων την αξιοπιστία των μεγάλων διακηρύξεων για «ολοένα στενότερη σύνδεση», όταν η ίδια η Ένωση δεν έχει καταφέρει να ολοκληρώσει τις διαδικασίες για μια συμφωνία του 2016.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η «Συμμαχία για το Μέλλον» θα αποκτήσει σαφές νομικό περίγραμμα έως τη Σύνοδο του 2027 ή αν θα παραμείνει ένα φιλόδοξο πλαίσιο προθέσεων, μετέωρο ανάμεσα στη γλώσσα της πολιτικής και την πραγματικότητα των Συνθηκών.
