Νίκος Αλεξίου | 19.08.2026 – Βάρδια Διεθνή
- Το φιλόδοξο πρόγραμμα “Trust your Stars” των 80 εκατ. ευρώ ακυρώθηκε, αφήνοντας εκατοντάδες ερευνητές σε ομηρία.
- Η κυβέρνηση αφαίρεσε το πρόγραμμα από το Σχέδιο Ανάκαμψης χωρίς να ενημερώσει τους επιτυχόντες για 10 μήνες.
- Οι δαπάνες για έρευνα υποχώρησαν στο 0,51% του ΑΕΠ το 2025 – από 0,53% το 2015.
Η Ελλάδα σαμποτάρει μόνη της τα σχέδιά της για να σταματήσει το brain drain των επιστημόνων της. Ένα φιλόδοξο πρόγραμμα των 80 εκατομμυρίων ευρώ κατέληξε σε φιάσκο, αφήνοντας εκατοντάδες ερευνητές σε ομηρία.
Η προσπάθεια της Ελλάδας να προσελκύσει πίσω κορυφαίους επιστήμονες έχει μπει σε τέλμα. Μια ομάδα καθηγητών που ήλπιζαν να φέρουν πίσω νέους ερευνητές μέσω ενός πολυδιαφημισμένου προγράμματος που χρηματοδοτούνταν με ευρωπαϊκά κονδύλια νιώθουν πλέον προδομένοι, έχοντας μείνει να περιμένουν για χρόνια μόνο για να ανακαλύψουν ότι το πρόγραμμα δεν θα υλοποιηθεί ποτέ.
«Όλη αυτή η συζήτηση για το brain gain δεν είναι απλώς ένα αστείο· είναι ένα τεράστιο βήμα προς τα πίσω», δήλωσε ο Αριστείδης Χατζής, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. «Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, υπήρχε μόνο ένας τομέας όπου επενδύονταν χρήματα: η έρευνα. Τώρα δεν υπάρχει τίποτα. Είναι στην τελευταία θέση της λίστας προτεραιοτήτων – μια πλήρης εγκατάλειψη».
Το πρόγραμμα που κατέρρευσε
Η οργή των ερευνητών επικεντρώνεται στο πρόγραμμα «Trust your Stars» – ένα ταμείο χρηματοδότησης έρευνας ύψους 80 εκατομμυρίων ευρώ που υποστηρίχθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) της ΕΕ.
Οι ερευνητικές ομάδες κλήθηκαν να υποβάλουν προτάσεις και 145 από τις συνολικά 1.241 υποβολές επιλέχθηκαν. Τρεις μήνες αργότερα, μετά από πολλές καταγγελίες για την καθυστέρηση, η τελική λίστα δημοσιεύθηκε στις 22 Ιουλίου 2025. Όμως, τότε άρχισαν να ξετυλίγονται τα γεγονότα.
Όσοι δεν επιλέχθηκαν αντέδρασαν σφοδρά, με περίπου 203 υποβληθείσες ενστάσεις και αιτήματα επαναξιολόγησης. Οι επιστήμονες εξέφρασαν ανησυχίες για τη διαδικασία αξιολόγησης και ορισμένοι υπέβαλαν καταγγελίες στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Τον Ιανουάριο του 2026, το υπουργείο Ανάπτυξης εξέδωσε ανακοίνωση αναφέροντας ότι είχαν ήδη καταβληθεί περίπου 40 εκατομμύρια ευρώ. Ωστόσο, οι καταγγελίες κλιμακώθηκαν, με ορισμένους από τους επιλεγέντες να στέλνουν εξωδικαστικές ειδοποιήσεις στο υπουργείο Παιδείας, ζητώντας πληροφορίες για το πού είχαν δαπανηθεί τα χρήματα, αφού το πρόγραμμα δεν είχε ακόμη ξεκινήσει.
Στη συνέχεια, ήρθε η οριστική βόμβα: το «Trust your Stars» δεν θα λάμβανε πλέον κοινοτικά κονδύλια.
Η κυβερνητική ανακοίνωση και η σιωπή των 10 μηνών
Σε ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε τον Μάιο, το υπουργείο Παιδείας ανέφερε ότι το υπουργείο Οικονομικών είχε αποφασίσει να «αφαιρέσει το έργο κατά την αναθεώρηση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας». Αποκαλύφθηκε εκ των υστέρων ότι την ημέρα που δημοσιεύθηκε η λίστα των επιλεγμένων προτάσεων, η κυβέρνηση είχε ήδη διαγράψει το πρόγραμμα – αλλά κανείς δεν ενημέρωσε τους υποψηφίους για 10 ολόκληρους μήνες.
«Τελικά δεν ήταν δυνατό να υλοποιηθεί το έργο εντός του χρονοδιαγράμματος που είχε θέσει το RRF», δήλωσε αξιωματούχος του υπουργείου Παιδείας. «Για τον λόγο αυτό, το έργο αφαιρέθηκε, ως μέρος μιας αναθεώρησης του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
«Όσον αφορά τα κεφάλαια που συνδέονται με τις εν λόγω δράσεις, αυτά ανακατευθύνθηκαν για να χρηματοδοτήσουν άλλες δράσεις», πρόσθεσε ο αξιωματούχος.
Στις 15 Ιουλίου, το υπουργείο Οικονομικών εξέδωσε ανακοίνωση αναφέροντας ότι προσπαθούσε να εξασφαλίσει κεφάλαια «για τη διευθέτηση τυχόν εκκρεμών οικονομικών υποχρεώσεων που απορρέουν από νομικές δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν κατά την ανάκληση του προγράμματος».
«Μείνετε εκεί έξω» – Η προειδοποίηση προς τους νέους επιστήμονες
«Αυτό που συνέβη παραβιάζει μια θεμελιώδη αρχή, μια αρχή που είναι ιερή στα κράτη δικαίου: την εμπιστοσύνη του πολίτη στο κράτος», δήλωσε ο Χατζής. «Μπορεί να μην υπάρχει συμβατική ευθύνη, αφού δεν υπογράψαμε συμφωνία, αλλά υπάρχει μια πολιτική, ηθική και ακόμη και νομική υποχρέωση. Πολλοί νέοι άνθρωποι απέρριψαν άλλες προσφορές ή δεν ανέλαβαν εργασία αλλού επειδή ήλπιζαν ότι θα πληρώνονταν μέσω του προγράμματος».
«Αν είστε νέος επιστήμονας και βρίσκεστε στο εξωτερικό, μείνετε εκεί! Αν είστε νέος επιστήμονας και σκέφτεστε να μεταναστεύσετε στο εξωτερικό, κάντε το. Μην περιμένετε ούτε λεπτό!» έγραψε σε μια εκτενή ανάρτησή του.
Ο Παντελής Κάμμας, αναπληρωτής καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, δήλωσε ότι το πρόγραμμα ήταν ένα χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου. «Η αντίληψη εντός της επιστημονικής κοινότητας ήταν ότι αυτά ήταν ευρωπαϊκά χρήματα και ότι μπορούσαν να διανεμηθούν βιαστικά μέσω αδιαφανών διαδικασιών. Υπήρχε μια αίσθηση δυσπιστίας».
Οι νέοι επιστήμονες που έμειναν μετέωροι
Ο Πέτρος Μπουράς-Βαλλιανάτος, αναπληρωτής καθηγητής ιστορίας της επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, δήλωσε ότι είχε συγκεντρώσει μια ομάδα 25 νέων επιστημόνων για να έρθουν στην Ελλάδα από χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία για μια μελέτη φαρμάκων που χρησιμοποιούνταν κατά τη βυζαντινή περίοδο.
Ευτυχώς, δεν είχαν ήδη ταξιδέψει όταν το πρόγραμμα ακυρώθηκε. «Το πιο προσβλητικό είναι ότι η κυβέρνηση δεν μπήκε ποτέ στον κόπο να μας συναντήσει ή να μας δώσει μια λογική εξήγηση για το τι συνέβη», σημείωσε.
Ο ίδιος επέστρεψε στην Ελλάδα το 2022 μετά από 15 χρόνια καριέρας στο Εδιμβούργο και δεν έχει μετανιώσει για την απόφασή του. Ωστόσο, πρόσθεσε ότι ενώ πολλοί άλλοι ήθελαν να επιστρέψουν, οι συνθήκες για να το κάνουν δεν υπήρχαν.
Η εικόνα της έρευνας στην Ελλάδα
Σύμφωνα με προκαταρκτικά στατιστικά στοιχεία, οι δαπάνες για έρευνα στην Ελλάδα μειώθηκαν, πέφτοντας στα 1,27 δισεκατομμύρια ευρώ – ή 0,51% του ΑΕΠ – το 2025, από 1,30 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024. Πρόκειται για μείωση σε σχέση με το 0,53% του ΑΕΠ που κατέγραφε η χώρα το 2015.
«Η χρηματοδότηση και οι χαμηλοί μισθοί είναι ένα μεγάλο ζήτημα», συνέχισε ο Μπουράς-Βαλλιανάτος. «Θα πρέπει να συσταθεί ένα ανεξάρτητο όργανο, το οποίο θα διαθέτει κονδύλια για την έρευνα και θα τηρεί διεθνή πρότυπα όσον αφορά την αξιολόγηση».
Η υπόθεση του «Trust your Stars» δεν είναι απλώς μια ακόμη αποτυχημένη κυβερνητική πρωτοβουλία. Είναι ένα μάθημα για το πώς μια χώρα μπορεί να υπονομεύσει μόνη της τις προσπάθειές της να ανακάμψει. Όταν η Ελλάδα προσπαθεί να προσελκύσει πίσω τα μυαλά που έχασε, η απάντηση που παίρνουν οι επιστήμονες είναι σιωπή, αδιαφάνεια και ένα πρόγραμμα που εξαφανίστηκε στα χαρτιά.
Πηγή: Politico
