Η μεγάλη επιστροφή των κόκκινων δανειοληπτών

1,5 εκατομμύριο πολίτες παραμένουν εκτός τραπεζικού συστήματος – τράπεζες, servicers και εποπτικές αρχές αναζητούν τρόπους να σπάσουν τον εγκλωβισμό

Η βαριά κληρονομιά της κρίσης

Τα «κόκκινα» δάνεια αποτελούν μια πληγή που δεν επουλώνεται εύκολα. Από τα 110 δισεκατομμύρια ευρώ που είχαν φτάσει την περίοδο της κρίσης, σήμερα κινούνται περί τα 72 δισεκατομμύρια ευρώ, σε ένα συνολικό ιδιωτικό χρέος που αγγίζει τα 417 δισεκατομμύρια ευρώ. Ταυτόχρονα, οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers) ελέγχουν το 92% των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Το μεγαλύτερο πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι οι αριθμοί αλλά οι άνθρωποι: περίπου 1,5 εκατομμύριο πολίτες παραμένουν εγκλωβισμένοι, χωρίς δυνατότητα πρόσβασης σε νέα χρηματοδότηση.

Η κατάσταση αυτή δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού. Οι οφειλέτες που βρέθηκαν σε αδυναμία πληρωμών, αλλά και όσοι υπήρξαν εγγυητές σε δάνεια τρίτων, παραμένουν αποκλεισμένοι. Ακόμη και όταν ένα δάνειο αρχίζει να εξυπηρετείται κανονικά, η επαναφορά του στα βιβλία των τραπεζών απαιτεί χρόνο — και αυτό το διάστημα οι πληγές βαθαίνουν.

Τα εμπόδια και οι καθυστερήσεις

Τραπεζικά στελέχη αποδίδουν τις καθυστερήσεις στο δικαστικό σύστημα, όπου οι χρόνοι παραμένουν απαγορευτικά αργοί, παρά τις αλλαγές στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας και τις νέες προσλήψεις δικαστών. Οι πλειστηριασμοί αποτελούν μια ακόμη «αχίλλειο πτέρνα», με τις κυβερνήσεις να αποφεύγουν να τους αντιμετωπίσουν, φοβούμενες το πολιτικό κόστος. Παράλληλα, ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός φαίνεται να υπολειτουργεί, παρά τις πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις.

Η δημιουργία του φορέα απόκτησης και εκμίσθωσης ακινήτων θεωρείται κομβική. Αυτός θα επιτρέπει σε ευάλωτους οφειλέτες να πτωχεύουν, να παραμένουν στο σπίτι τους ως ενοικιαστές για 12 χρόνια και να διατηρούν το δικαίωμα επαναγοράς. Ωστόσο, ακόμη και αυτή η λύση προσκρούει στη δυσπιστία των δανειοληπτών, πολλοί από τους οποίους αρνούνται να δώσουν τα φορολογικά τους στοιχεία, μένοντας έτσι «αγνώστου διαμονής» για το σύστημα.

Ο δρόμος της επανένταξης

Οι προτάσεις που πέφτουν στο τραπέζι είναι πολλές. Από την επιτάχυνση των δικαστικών διαδικασιών και των πλειστηριασμών, μέχρι την παροχή φορολογικών στοιχείων από τους οφειλέτες και την απλοποίηση των διαδικασιών του Εξωδικαστικού. Ωστόσο, η πιο καινοτόμος ιδέα αφορά τα ειδικά πιστωτικά προϊόντα «δεύτερης ευκαιρίας»: μικρά δάνεια με αυξημένες εγγυήσεις ή κρατικές εγγυήσεις, που θα λειτουργούν ως γέφυρα αποκατάστασης της πιστοληπτικής εικόνας.

Την ίδια στιγμή, ο SSM επιτρέπει στις συστημικές τράπεζες να επαναγοράσουν «θεραπευμένα» δάνεια μετά από πέντε χρόνια. Η μείωση αυτής της περιόδου σε δύο ή τρία χρόνια θα άλλαζε το τοπίο, αλλά η απόφαση ανήκει στη Φραγκφούρτη. Μέχρι τότε, οι μη συστημικές τράπεζες μπορούν να αποκτούν αυτά τα δάνεια, αλλά το μέγεθός τους δεν αρκεί για να καλύψει το σύνολο των αναγκών.

«Ένα στα πέντε δάνεια με καθυστέρηση έως 90 ημέρες επιστρέφει μέσα σε πέντε χρόνια στο τραπεζικό σύστημα – η σύντμηση της περιόδου θα άνοιγε τον δρόμο σε εκατοντάδες χιλιάδες δανειολήπτες»

Το «comeback» των κόκκινων δανειοληπτών δεν είναι απλώς μια υπόθεση αριθμών. Είναι μια υπόθεση κοινωνικής και οικονομικής δικαιοσύνης, που απαιτεί γενναίες πολιτικές αποφάσεις και την ανάληψη πολιτικού ρίσκου. Αν η Ελλάδα καταφέρει να απεγκλωβίσει αυτό το 1,5 εκατομμύριο πολίτες, δεν θα κάνει απλώς ένα βήμα προς την ανάκαμψη — θα δώσει μια δεύτερη ευκαιρία σε ανθρώπους που την έχουν πραγματικά ανάγκη.