30 Ιουνίου 2026
Με ψήφους 6-3, οι δικαστές ανέτρεψαν νομολογία σχεδόν ενός αιώνα. Ο πρόεδρος μπορεί πλέον να απομακρύνει κατά βούληση τους επικεφαλής ανεξάρτητων αρχών. Η Fed, όμως, ξέφυγε – προς το παρόν
Το τέλος μιας εποχής 90 ετών
Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ εξέδωσε μια απόφαση που αλλάζει την ιστορία. Με ψήφους 6-3, οι δικαστές ανέτρεψαν νομολογία που ίσχυε επί σχεδόν 90 χρόνια. Η απόφαση στην υπόθεση Trump v. Slaughter ανατρέπει το ιστορικό προηγούμενο του 1935. Τότε, ο πρόεδρος Ρούζβελτ είχε απολύσει τον επίτροπο της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Εμπορίου. Το Δικαστήριο είχε αποφανθεί ότι το Κογκρέσο μπορούσε να προστατεύει τα μέλη ανεξάρτητων αρχών από αυθαίρετη αποπομπή. Αυτό άλλαξε οριστικά.
Ο πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Τζον Ρόμπερτς, υποστήριξε τη θεωρία του «ενιαίου εκτελεστικού». Το Σύνταγμα, είπε, αναθέτει την εκτελεστική εξουσία σε ένα μόνο πρόσωπο: τον πρόεδρο. Συνεπώς, οι αξιωματούχοι που ασκούν εκτελεστική εξουσία πρέπει να λογοδοτούν σε αυτόν. Και να μπορούν να απομακρύνονται από αυτόν. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα επικράτηση αυτής της θεωρίας.
«Τη μεγαλύτερη αύξηση της προεδρικής εξουσίας των τελευταίων 100 ετών» – ο Τραμπ πανηγύρισε μέσω Truth Social.
Ποιες αρχές μπαίνουν στο στόχαστρο
Η απόφαση επηρεάζει δεκάδες ανεξάρτητες ομοσπονδιακές αρχές. Η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου (FTC). Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SEC). Η Εθνική Επιτροπή Εργασιακών Σχέσεων (NLRB). Και πολλοί άλλοι οργανισμοί που μέχρι σήμερα λειτουργούσαν με σημαντικό βαθμό θεσμικής ανεξαρτησίας. Πλέον, οι επικεφαλής τους θα μπορούν να απομακρύνονται από τον πρόεδρο χωρίς καμία προστασία. Ο Λευκός Οίκος αποκτά σαρωτικές εξουσίες.
Η μειοψηφία των τριών φιλελεύθερων δικαστών άσκησε σφοδρή κριτική. Η Σόνια Σοτομαγιόρ, εκ μέρους τους, προειδοποίησε για «χάος». Υποστήριξε ότι η απόφαση υπονομεύει την ανεξαρτησία θεσμών που δημιουργήθηκαν ακριβώς για να λειτουργούν μακριά από πολιτικές πιέσεις. Εξέφρασε επίσης ανησυχία ότι η απόφαση ενδέχεται να επηρεάσει ακόμη και το καθεστώς προστασίας εκατομμυρίων ομοσπονδιακών υπαλλήλων.
ΤΙ ΑΛΛΑΖΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ:
- Ο πρόεδρος μπορεί πλέον να απομακρύνει επικεφαλής ανεξάρτητων αρχών κατά βούληση.
- Ανατρέπεται νομολογία που προστάτευε αυτές τις θέσεις από το 1935.
- Επηρεάζονται οργανισμοί όπως η FTC, η SEC, η NLRB και δεκάδες άλλοι.
- Η Federal Reserve εξαιρείται – προς το παρόν.
Η Fed ξέφυγε – αλλά για πόσο;
Την ίδια ημέρα, το Ανώτατο Δικαστήριο εξέδωσε και δεύτερη απόφαση. Στην υπόθεση Trump v. Cook, οι δικαστές αρνήθηκαν να επιτρέψουν στον Τραμπ να απομακρύνει τη διοικήτρια της Federal Reserve, Λίζα Κουκ. Η απόφαση ήταν οριακή: 5-4. Ο Τζον Ρόμπερτς υποστήριξε ότι η Fed κατέχει μια «μοναδική» συνταγματική θέση. Η ανεξαρτησία της νομισματικής πολιτικής, είπε, αποτελεί διαχρονική θεσμική αρχή.
Ωστόσο, αυτή η εξαίρεση δημιουργεί μια εμφανή αντίφαση. Ο πρόεδρος μπορεί πλέον να αποπέμπει τους επικεφαλής σχεδόν όλων των ανεξάρτητων ρυθμιστικών αρχών. Δεν μπορεί όμως –προς το παρόν– εκείνους που καθορίζουν τη νομισματική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών. Πρόκειται για μια διάκριση που, αναμφίβολα, θα αμφισβητηθεί στο μέλλον.
Η απόφαση δεν αφορά μόνο τον Τραμπ. Επανακαθορίζει συνολικά την ισορροπία εξουσιών. Προσφέρει σε κάθε μελλοντικό πρόεδρο σημαντικά ισχυρότερο έλεγχο επί του ομοσπονδιακού κράτους. Και αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων συνταγματικών συγκρούσεων. Το ερώτημα είναι αν μπορούν να διατηρηθούν θεσμοί που λειτουργούν ανεξάρτητα από τον εκάστοτε ένοικο του Λευκού Οίκου.
«Η απόφαση υπονομεύει την ανεξαρτησία θεσμών που δημιουργήθηκαν για να λειτουργούν μακριά από τις πολιτικές πιέσεις. Μπορεί να οδηγήσει σε χάος.»
