Στο περιθώριο της Διάσκεψης του Μονάχου, ο Θάνος Πλεύρης παρουσίασε το σχέδιο για τη δημιουργία περιφερειακών κόμβων επιστροφής σε τρίτες χώρες. Πέντε κράτη-μέλη της ΕΕ — Ελλάδα, Γερμανία, Ολλανδία, Δανία και Αυστρία — συνεργάζονται για μια συμφωνία που θα επιτρέψει τη μεταφορά όσων δεν δικαιούνται άσυλο. Η συμφωνία αναμένεται έως τα τέλη του 2026 και η λειτουργία το 2027, με την Ελλάδα να ασκεί την προεδρία της ΕΕ. Ο Ρουάντα και η Ουγκάντα ακούγονται ως πιθανοί προορισμοί.
Ηρώ Σιββοπούλου | 29.09.2026 Πολιτική
Ο Θάνος Πλεύρης, Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, βρέθηκε στο επίκεντρο των εξελίξεων στην ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική τις τελευταίες εβδομάδες. Κατά τη Διάσκεψη του Μονάχου για τη Μεταναστευτική Πολιτική και τη Σύνοδο του «Core Group» στην Κοπεγχάγη, ο Έλληνας υπουργός παρουσίασε το περίγραμμα ενός νέου μοντέλου για τη διαχείριση των επιστροφών, που βασίζεται στη δημιουργία «κόμβων επιστροφής» (return hubs) σε τρίτες χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σύμφωνα με τα επίσημα πρακτικά και τις δηλώσεις του ίδιου, ο σχεδιασμός δεν είναι θεωρητικός: οι συζητήσεις με συγκεκριμένες χώρες βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο, η συμφωνία αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός του 2026, και η λειτουργία του πρώτου κέντρου προγραμματίζεται για το δεύτερο εξάμηνο του 2027, όταν η Ελλάδα θα ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.
Το «Core Group» των πέντε και οι δεσμεύσεις τους
Η πρωτοβουλία δεν είναι μεμονωμένη. Στη Σύνοδο της Κοπεγχάγης, στις αρχές Σεπτεμβρίου, πέντε κράτη-μέλη συμφώνησαν σε κοινό πλαίσιο: Ελλάδα, Δανία, Γερμανία, Αυστρία και Ολλανδία. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα που δημοσιοποιήθηκαν, το μοντέλο που θα εφαρμοστεί πρέπει να συμμορφώνεται με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και να αναπτυχθεί μέσω ισότιμων και αμοιβαία επωφελών εταιρικών σχέσεων με τις χώρες υποδοχής.
Οι πέντε κυβερνήσεις έθεσαν ως βασικούς στόχους τη μείωση της παράτυπης μετανάστευσης και τη διατάραξη των δικτύων των διακινητών. «Η μάχη κατά της παράνομης μετανάστευσης είναι προτεραιότητά μας», δήλωσε ο κ. Πλεύρης κατά την άφιξή του στη σύνοδο, υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα έχει καταφέρει να μειώσει τις αφίξεις κατά 20.000 τους τελευταίους 12 μήνες, ενώ παράλληλα έχει περιορίσει τις δευτερογενείς ροές.
Τι είναι τα «Return Hubs» και πώς θα λειτουργούν
Οι «κόμβοι επιστροφής» δεν είναι απλώς κέντρα κράτησης εκτός των ευρωπαϊκών συνόρων. Σύμφωνα με το πλαίσιο που συμφωνήθηκε σε επίπεδο ΕΕ, μπορούν να λειτουργήσουν είτε ως τελικοί προορισμοί είτε ως κόμβοι που διευκολύνουν την περαιτέρω μεταφορά ενός ατόμου στη χώρα καταγωγής του ή σε άλλη τρίτη χώρα. Η λειτουργία τους επομένως δεν περιορίζεται στην απλή απέλαση.
Ο κ. Πλεύρης, μιλώντας στο Politico, διευκρίνισε ότι το σχέδιο δεν προβλέπει τη δημιουργία κέντρων κράτησης: «Δεν μιλάμε για κέντρα με την έννοια ότι κάποιος που έλαβε απόρριψη ασύλου θα σταλεί σε ένα κλειστό κέντρο σε άλλη χώρα». Αντιθέτως, όπως είπε, οι άνθρωποι αυτοί είτε θα επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους είτε θα σταλούν σε μια τρίτη χώρα εκτός ΕΕ. Η διαδικασία, σύμφωνα με τον υπουργό, στοχεύει στη «διάλυση του επιχειρηματικού μοντέλου των διακινητών που εκμεταλλεύονται ευάλωτους ανθρώπους».
Το πλαίσιο αυτό, ωστόσο, είναι ακόμη υπό διαμόρφωση. Στις αρχές Ιουνίου 2026, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή πολιτική συμφωνία για τον νέο Κανονισμό Επιστροφών, ο οποίος θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη να συνάπτουν τέτοιες συμφωνίες μόνο με χώρες που σέβονται τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της αρχής της μη επαναπροώθησης. Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι εξαιρούνται ρητά από τέτοιες ρυθμίσεις.
Οι πιθανοί προορισμοί και το παράδειγμα της Ρουάντα
Παρά το γεγονός ότι η τελική χώρα υποδοχής δεν έχει ανακοινωθεί επίσημα, ο κ. Πλεύρης έχει αναφέρει ότι βρίσκεται «σε μια αφρικανική χώρα που έχουμε ήδη επιλέξει, αλλά δεν μπορούμε να αποκαλύψουμε το όνομά της ακόμη». Σύμφωνα με διεθνή μέσα ενημέρωσης, η Ουγκάντα και η Ρουάντα έχουν αναφερθεί ως πιθανοί προορισμοί.
Η Ρουάντα, ειδικότερα, βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων, καθώς έχει ήδη συνάψει παρόμοια συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο. Σύμφωνα με το δημοσίευμα του Politico, η Ρουάντα αναμένεται να είναι η πρώτη χώρα με την οποία θα υπογραφεί συμφωνία για την αποστολή απορριφθέντων αιτούντων άσυλο. Ο εκπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στις Βρυξέλλες έχει επικρίνει την πρωτοβουλία, δηλώνοντας ότι η ΕΕ «γίνεται θύμα λαϊκίστικης ρητορικής» και «εναλλακτικών γεγονότων» για τη μετανάστευση.
Το ευρύτερο πλαίσιο των επιστροφών
Η πρωτοβουλία των πέντε κρατών έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι επιστροφές από την ΕΕ βρίσκονται σε άνοδο. Σύμφωνα με τη Eurostat, το πρώτο τρίμηνο του 2026 καταγράφηκαν 34.550 επιστροφές πολιτών τρίτων χωρών, σημειώνοντας αύξηση 8,1% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Την ίδια περίοδο, 108.475 πολίτες τρίτων χωρών έλαβαν εντολή να εγκαταλείψουν χώρα της ΕΕ.
Η Γερμανία κατέγραψε τον μεγαλύτερο αριθμό επιστροφών (7.300), ακολουθούμενη από τη Γαλλία (3.775) και την Πολωνία (2.660). Η τάση αυτή αποτυπώνει τη γενικότερη στροφή της ευρωπαϊκής πολιτικής προς την αυστηροποίηση των διαδικασιών επιστροφής και την αναζήτηση λύσεων εκτός των ευρωπαϊκών συνόρων.
Για την Ελλάδα, το μεταναστευτικό παραμένει κεντρικό ζήτημα. Σύμφωνα με τον κ. Πλεύρη, το κύριο μέτωπο πίεσης έχει μετατοπιστεί στον θαλάσσιο διάδρομο Λιβύης – Κρήτης, καθώς οι ροές στο Αιγαίο παραμένουν χαμηλές λόγω της συνεργασίας με την Τουρκία. Παράλληλα, εντατικοποιούνται οι επιστροφές με πτήσεις τσάρτερ, ιδιαίτερα προς το Μπαγκλαντές.
Το στοίχημα της ελληνικής προεδρίας
Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία. Η Ελλάδα αναλαμβάνει την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2027, και η κυβέρνηση επιθυμεί να έχει ολοκληρώσει τη συμφωνία με την τρίτη χώρα έως τα τέλη του 2026, ώστε το μοντέλο να είναι πλήρως λειτουργικό κατά τη διάρκεια της προεδρίας.
Η επιλογή αυτή έχει και συμβολική διάσταση: η Ελλάδα, μια χώρα στην πρώτη γραμμή των μεταναστευτικών ροών, θα παρουσιάσει ένα μοντέλο διαχείρισης που φιλοδοξεί να αποτελέσει πρότυπο για την υπόλοιπη ΕΕ. Το αν θα το πετύχει θα εξαρτηθεί από την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων με τη χώρα υποδοχής, τη συμμόρφωση του μοντέλου με τις διεθνείς υποχρεώσεις της ΕΕ και την πολιτική βούληση των υπόλοιπων κρατών-μελών να υιοθετήσουν μια ανάλογη προσέγγιση. Προς το παρόν, ο κ. Πλεύρης δηλώνει ότι οι συζητήσεις βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο και ότι οι επίσημες ανακοινώσεις θα γίνουν μόνο όταν υπάρξει πλήρης ετοιμότητα με όλες τις εμπλεκόμενες χώρες.
