Το προειδοποιητικό σύνθημα που σείει τις αγορές

Ο συγγραφέας του «Rich Dad, Poor Dad» και ένας βετεράνος τραπεζίτης κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για ένα νέο παγκόσμιο κραχ, την ώρα που τα χρέη εκτοξεύονται και η τεχνητή νοημοσύνη θυμίζει την εποχή των dot-com

Δύο φωνές, ένας φόβος

Ο Robert Kiyosaki, ο άνθρωπος που έγραψε το βιβλίο-ορόσημο «Rich Dad, Poor Dad», και ο Satyajit Das, ένας πρώην τραπεζίτης με βαθιά γνώση των χρηματοπιστωτικών συστημάτων, δεν συναντιούνται συχνά στον ίδιο χώρο. Ωστόσο, αυτή τη φορά, οι απόψεις τους συγκλίνουν σε ένα σημείο: η παγκόσμια οικονομία βαδίζει πάνω σε μια ωρολογιακή βόμβα. Ο Kiyosaki κάνει λόγο για τη «φούσκα των πάντων» που είναι έτοιμη να σκάσει, ενώ ο Das υποστηρίζει ότι η επόμενη μεγάλη κρίση δεν είναι απλώς μια προειδοποίηση για το μέλλον, αλλά έχει ήδη ξεκινήσει. Και οι δύο, ωστόσο, συγκλίνουν στα ίδια τρία σημεία: οι υπερβολικές αποτιμήσεις, το εκρηκτικό παγκόσμιο χρέος και η επενδυτική φρενίτιδα γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, που θυμίζει έντονα την εποχή των dot-com.

Η επιχειρηματολογία τους αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η αγορά βρίσκεται σε μια πρωτοφανή φάση ανόδου, με τις μετοχές, τα ακίνητα και τα ομόλογα να κινούνται σε τροχιά που για πολλούς θυμίζει την περίοδο πριν από την κατάρρευση του 2008. Αναμφίβολα, η κριτική που ασκούν οι δύο αναλυτές δεν είναι μια ακόμη μεμονωμένη φωνή, αλλά μια υπενθύμιση ότι η αγορά δεν μπορεί να ανεβαίνει για πάντα. Εξάλλου, η ιστορία έχει δείξει ότι οι μεγαλύτερες κρίσεις γεννιούνται όταν η αισιοδοξία και η μόχλευση φτάνουν σε ακραία επίπεδα.

Το βάρος του χρέους και το NOGO που απειλεί

Το κοινό νήμα που διατρέχει τις αναλύσεις των δύο ειδικών είναι το χρέος. Ο Kiyosaki υπενθυμίζει ότι το αμερικανικό δημόσιο χρέος έχει εκτοξευθεί στα 39,5 τρισεκατομμύρια δολάρια, ενώ το χρέος των νοικοκυριών φτάνει τα 18,8 τρισεκατομμύρια. Μάλιστα, το 61% των κατόχων πιστωτικών καρτών διατηρούν ανεξόφλητα υπόλοιπα για περισσότερο από έναν χρόνο, ενώ το ένα τρίτο των Αμερικανών παραλείπει γεύματα λόγω της ακρίβειας. Αυτά τα δεδομένα, σύμφωνα με τον Kiyosaki, αποτυπώνουν μια οικονομία που έχει φτάσει στα όριά της.

Από την άλλη, ο Das αναλύει τον μηχανισμό με τον οποίο η κρίση μπορεί να εξαπλωθεί. Η ψυχολογία του FOMO (Fear of Missing Out) μπορεί να μετατραπεί σε NOGO (No Option but Getting Out), δηλαδή σε μια μαζική έξοδο των επενδυτών, όταν όλοι θελήσουν να πουλήσουν ταυτόχρονα. Σε ένα σύστημα που στηρίζεται σε υψηλή μόχλευση, μια τέτοια κίνηση θα οδηγήσει σε μαζικές ρευστοποιήσεις, margin calls και μια βαθιά ύφεση. Πρόκειται για μια αλυσιδωτή αντίδραση που θα μπορούσε να ανατρέψει τα πάντα μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Η σκιά της AI και η αμφισβήτηση των προβλέψεων

Παρά τις δραματικές προειδοποιήσεις, η κριτική που ασκείται στις προβλέψεις του Kiyosaki είναι ότι επαναλαμβάνει τις ίδιες ανησυχίες εδώ και χρόνια, χωρίς οι καταρρεύσεις που περιγράφει να έχουν επιβεβαιωθεί. Το TheStreet επισημαίνει ότι οι χρονικές του εκτιμήσεις έχουν αποδειχθεί πρόωρες. Ωστόσο, το γεγονός ότι ο ίδιος προειδοποιεί εδώ και καιρό δεν αναιρεί την αλήθεια των δεδομένων που επικαλείται: το χρέος είναι σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, οι αποτιμήσεις είναι τεντωμένες και η επενδυτική φρενίτιδα γύρω από την AI θυμίζει έντονα τη φούσκα των dot-com.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη έχει γίνει ο νέος μοχλός αισιοδοξίας, με τις επενδύσεις να είναι 17 φορές μεγαλύτερες από εκείνες που πραγματοποιήθηκαν κατά τη φούσκα των dot-com. Ο Das θεωρεί ότι αυτό το φαινόμενο μπορεί να μετατραπεί σε μια νέα μεγάλη απογοήτευση, καθώς οι εταιρείες που επενδύουν στην AI μπορεί να μην καρπωθούν άμεσα τα οφέλη των τεράστιων κεφαλαίων που διοχετεύουν. Το ερώτημα που παραμένει είναι αν η αγορά θα καταφέρει να απορροφήσει τους κραδασμούς ή αν βρισκόμαστε μπροστά σε ένα νέο «κραχ».

«Οι επενδύσεις στην AI είναι σήμερα 17 φορές μεγαλύτερες από εκείνες της φούσκας των dot-com – μια υπενθύμιση ότι η ιστορία συχνά επαναλαμβάνεται με διαφορετικά πρόσωπα»

Η αντιπαράθεση μεταξύ των δύο αναλυτών και των επικριτών τους αντανακλά τη διαρκή αμφιταλάντευση των αγορών ανάμεσα στην αισιοδοξία και τον φόβο. Το αν οι προβλέψεις για μια νέα κρίση θα επαληθευτούν ή αν η αγορά θα βρει τον τρόπο να προσγειωθεί ομαλά, θα το δείξει το επόμενο διάστημα. Ωστόσο, τα δεδομένα που επικαλούνται οι Kiyosaki και Das είναι αρκετά για να προβληματίσουν ακόμη και τους πιο αισιόδοξους επενδυτές.