Η Μαργαρίτα Παπανδρέου, δεύτερη σύζυγος του Ανδρέα Παπανδρέου και ιδρύτρια της Ένωσης Γυναικών Ελλάδος, πέθανε το πρωί της Παρασκευής στο σπίτι της. Γεννημένη στο Ιλινόι, έζησε έναν αιώνα που σφράγισε τη νεότερη ελληνική ιστορία. Πρωταγωνίστησε στην κατάργηση της προίκας, στη νομιμοποίηση των εκτρώσεων και στη θέσπιση του πολιτικού γάμου.
Κωνσταντίνα Πετροπούλου | 18.09.2026 Κοινωνικά
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου πέθανε το πρωί της Παρασκευής 18 Σεπτεμβρίου, σε ηλικία 102 ετών. Γεννημένη στις 30 Σεπτεμβρίου 1923 στο Όουκ Παρκ του Ιλινόι, θα συμπλήρωνε σε λίγες ημέρες τα 103 της χρόνια. Ήταν η μεγαλύτερη από πέντε αδελφές και σπούδασε δημοσιογραφία πριν ολοκληρώσει μεταπτυχιακό στη Δημόσια Υγεία στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα. Εκεί γνώρισε το 1947 τον Ανδρέα Παπανδρέου. Παντρεύτηκαν με πολιτικό γάμο στις 30 Αυγούστου 1951 στο Ρίνο και απέκτησαν τέσσερα παιδιά: τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο. Έμειναν μαζί έως το 1989.
Ζώντας αρχικά στη Μινεσότα και μετέπειτα στην Καλιφόρνια, όπου ο Ανδρέας Παπανδρέου διετέλεσε πρόεδρος του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ, η Μαργαρίτα Παπανδρέου βρέθηκε στην Ελλάδα μετά τη μόνιμη εγκατάσταση της οικογένειας το 1961. Η ζωή της σημαδεύτηκε από την πολιτική πορεία του συζύγου της, αλλά και από τις δικές της επιλογές. Στο αυτοβιογραφικό βιβλίο της «Έρωτας και Εξουσία», που κυκλοφόρησε το 2015, έγραψε: «Τη μέρα που φύγαμε εξόριστοι, ορκίστηκα πως, όταν επιστρέψουμε, θα αφιέρωνα τον χρόνο και την ενέργειά μου σε κοινωνικούς σκοπούς για έναν καλύτερο κόσμο».
Την Ένωση Γυναικών Ελλάδος ίδρυσε το 1976
Το 1976, έναν χρόνο μετά τη Μεταπολίτευση, η Μαργαρίτα Παπανδρέου ίδρυσε την Ένωση Γυναικών Ελλάδος (ΕΓΕ), μια πανελλήνια, ανεξάρτητη φεμινιστική οργάνωση. Διετέλεσε πρόεδρός της για οκτώ χρόνια, από το 1981 έως το 1989. Σύμφωνα με το GreekReporter, η οργάνωση έφτασε να αριθμεί πάνω από 10.000 μέλη και 85 παραρτήματα σε όλη τη χώρα.
Το έργο της ΕΓΕ δεν περιορίστηκε στη διαμαρτυρία. Σύμφωνα με τη Wikipedia και το αθηναϊκό πρακτορείο ειδήσεων, η Μαργαρίτα Παπανδρέου πρωταγωνίστησε στην προώθηση, επεξεργασία και ψήφιση νόμων που άλλαξαν ριζικά τη νομική και κοινωνική θέση των Ελληνίδων: την κατάργηση του θεσμού της προίκας (1982), τη θέσπιση του πολιτικού γάμου (1982), τη νομιμοποίηση των εκτρώσεων (1986), τη νομιμοποίηση των διαζυγίων με αμοιβαία συναίνεση, τη δυνατότητα διατήρησης του επωνύμου των γυναικών μετά τον γάμο και την απόκτηση ίσων δικαιωμάτων με τον σύζυγο στην κηδεμονία των παιδιών.
Η ίδια είχε δηλώσει σε συνέντευξή της: «Το ότι είμαι Πρώτη Κυρία βοήθησε, αλλά έχω χτίσει το δικό μου όνομα και δεν χρειάζομαι πλέον τον τίτλο».
Η δράση για την ειρήνη
Παράλληλα με τον φεμινιστικό αγώνα, η Μαργαρίτα Παπανδρέου ανέπτυξε έντονη δράση σε ζητήματα ειρήνης. Διετέλεσε επίτιμη πρόεδρος του Κέντρου Έρευνας και Δράσης για την Ειρήνη και συμμετείχε σε διεθνείς πρωτοβουλίες για τον πυρηνικό αφοπλισμό. Σύμφωνα με το αρχείο του Πανεπιστημίου του Πρίνστον, τα χαρτιά της καλύπτουν την περίοδο 1972-1991, με το μεγαλύτερο μέρος να αφορά τα έτη 1975-1985.
Ο γάμος της με τον Ανδρέα Παπανδρέου πέρασε κρίσεις. Μετά τη μόνιμη εγκατάσταση στην Ελλάδα το 1961, η σχέση τους δοκιμάστηκε, όπως καταγράφει το CNN Greece. Το 1989 συμφώνησε να δώσει διαζύγιο, ώστε ο Ανδρέας Παπανδρέου να παντρευτεί τη Δήμητρα Λιάνη. Παρά τον χωρισμό, συνέχισε τη δράση της στην ΕΓΕ και παρέμεινε ενεργή στα δημόσια πράγματα.
Η κηδεία
Η είδηση του θανάτου της έγινε γνωστή το πρωί της Παρασκευής. Σύμφωνα με πληροφορίες, η κηδεία της θα πραγματοποιηθεί σε στενό οικογενειακό κύκλο. Η οικογένεια Παπανδρέου βρίσκεται σε βαρύ πένθος. Η Μαργαρίτα Παπανδρέου αφήνει πίσω της τέσσερα παιδιά, εγγόνια και μια κληρονομιά που αποτυπώνεται σε νόμους που ισχύουν έως σήμερα. Το 2023, με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή της, η Άννα Διαμαντοπούλου έγραψε στο Protagon: «Η Μαργαρίτα Παπανδρέου φτάνει σε κάθε πόλη δημιουργώντας πολιτικό γεγονός λόγω της σχέσης της με τον Πρωθυπουργό». Ήταν μια φράση που αποτύπωνε την ιδιαίτερη θέση της: μια Αμερικανίδα που έγινε Πρώτη Κυρία της Ελλάδας και άφησε το δικό της αποτύπωμα στην ελληνική κοινωνία, πέρα από τον ρόλο της συζύγου.
