Υπάρχει μια απλή εικόνα που μπορεί να εξηγήσει ένα αρκετά σύνθετο οικονομικό πρόβλημα.
Δημήτρης Γιαλουράκης | 16.09.2026 |Αναλύσεις
Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι πλούσιος, να έχει περιουσία, καταθέσεις, επενδύσεις, μια υγιή επιχείρηση και εισόδημα που του επιτρέπει να ζει άνετα. Και παρ’ όλα αυτά, ένας άνθρωπος με ένα όπλο μπορεί να του αλλάξει τη ζωή μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Όχι επειδή ο πρώτος ήταν οικονομικά αδύναμος, αλλά επειδή η οικονομική ευρωστία δεν σε προστατεύει από κάθε εξωτερικό κίνδυνο. Αυτό ακριβώς είναι το ερώτημα που πρέπει να θέσουμε σήμερα για την ελληνική οικονομία. Μπορεί μια χώρα που έχει βελτιώσει θεαματικά τα οικονομικά της μεγέθη να πιεστεί σοβαρά από έναν εξωτερικό παράγοντα που δεν ελέγχει; Και ακόμη περισσότερο: μπορεί ένας απρόβλεπτος πολιτικός χειρισμός στις ΗΠΑ να δημιουργήσει μια αλυσίδα γεγονότων που θα φτάσει μέχρι την ελληνική τσέπη;
Η απάντηση δεν είναι «έρχεται καταστροφή». Είναι πιο σύνθετη, και γι’ αυτό πολύ πιο ενδιαφέρουσα.
Η Ελλάδα δεν είναι πλέον ο ασθενής της Ευρώπης
Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά. Η Ελλάδα του 2026 δεν είναι η Ελλάδα του 2010. Το 2025 η χώρα κατέγραψε πρωτογενές πλεόνασμα 4,9% του ΑΕΠ και το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώθηκε κατά 8 ποσοστιαίες μονάδες, στο 146,1%. Η Τράπεζα της Ελλάδος αποδίδει τη μείωση στο υψηλό πρωτογενές πλεόνασμα, τις πρόωρες αποπληρωμές χρέους και τη διαφορά μεταξύ ρυθμού ανάπτυξης και κόστους εξυπηρέτησης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι η ελληνική οικονομία θα συνεχίσει να αναπτύσσεται, αν και με επιβράδυνση: 1,8% το 2026 και 1,6% το 2027. Το ΔΝΤ, μάλιστα, περιγράφει την Ελλάδα ως χώρα που αντιμετωπίζει τα νέα εξωτερικά σοκ με ενισχυμένη δημοσιονομική βιωσιμότητα και χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Αυτά δεν είναι μικρά πράγματα. Σημαίνουν ότι η Ελλάδα διαθέτει σήμερα πολύ μεγαλύτερα «αμορτισέρ» από εκείνα που είχε πριν από την κρίση χρέους. Μόνο που υπάρχει μια παγίδα. Αμορτισέρ δεν σημαίνει άτρωτη οικονομία.
Το πρόβλημα αρχίζει έξω από την Ελλάδα
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν χρειάζεται να πάρει καμία απόφαση ειδικά για την Ελλάδα για να επηρεάσει την Ελλάδα. Αρκεί να αλλάξει το περιβάλλον στο οποίο λειτουργεί η ελληνική οικονομία. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει όταν η αμερικανική πολιτική μετατρέπει τους δασμούς και την εμπορική πολιτική σε εργαλείο διαπραγμάτευσης. Η εμπορική πολιτική των ΗΠΑ έχει εξελιχθεί σε ένα σύνθετο πλέγμα δασμών, εξαιρέσεων και διμερών συμφωνιών. Η αβεβαιότητα δεν αφορά πλέον μόνο το ύψος ενός δασμού, αλλά το αν και πότε θα αλλάξει ξανά.
Το πρόβλημα με την αβεβαιότητα είναι ότι δεν χρειάζεται να χτυπήσει απευθείας μια χώρα. Χτυπά πρώτα τις αποφάσεις. Μια επιχείρηση αναβάλλει μια επένδυση. Ένας επενδυτής ζητά μεγαλύτερη απόδοση. Μια τράπεζα γίνεται πιο προσεκτική. Μια επιχείρηση αυξάνει τις τιμές για να καλύψει το αυξημένο κόστος. Ένας καταναλωτής περιορίζει την κατανάλωση. Και κάπως έτσι ένας πολιτικός χειρισμός στην Ουάσιγκτον μπορεί να καταλήξει σε έναν λογαριασμό στην Αθήνα.
Το ελληνικό εμπόριο με τις ΗΠΑ δεν είναι τεράστιο, αλλά δεν είναι και αμελητέο
Οι ελληνικές εξαγωγές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες έφτασαν περίπου τα 2,4 δισ. ευρώ το 2025, σχεδόν στα ίδια επίπεδα με το 2024. Άρα δεν μιλάμε για μια οικονομία που εξαρτάται απόλυτα από την αμερικανική αγορά, και αυτό είναι σημαντικό. Αλλά υπάρχει κάτι που συχνά ξεχνάμε. Η επίδραση των ΗΠΑ στην Ελλάδα δεν περνά μόνο από τις ελληνικές εξαγωγές προς την Αμερική. Περνά από την παγκόσμια αγορά, από το πετρέλαιο, από το φυσικό αέριο, από τις μεταφορές, από τις εφοδιαστικές αλυσίδες, από τις διεθνείς επενδύσεις και, κυρίως, από το κόστος του χρήματος. Εκεί βρίσκεται ο πραγματικός πολλαπλασιαστής.
Το όπλο λέγεται «κόστος χρήματος»
Στις 15 Σεπτεμβρίου οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων διεθνώς βρέθηκαν σε υψηλά πολλών ετών. Η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς ξεπέρασε προσωρινά το 5%, ενώ αντίστοιχες πιέσεις εμφανίστηκαν σε μεγάλες αγορές κρατικού χρέους. Την ίδια περίοδο, η ελληνική δεκαετία κινείται γύρω από το 4,3%, έχοντας αυξηθεί σημαντικά μέσα στον τελευταίο μήνα. Και εδώ βρίσκεται μια λεπτομέρεια που αξίζει να προσέξουμε. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να ξαναγίνει η Ελλάδα του 2010 για να αρχίσει να πληρώνει ακριβότερα. Αρκεί το διεθνές κόστος χρήματος να παραμείνει υψηλό.
Γιατί η ελληνική οικονομία χρειάζεται επενδύσεις. Οι επιχειρήσεις χρειάζονται δανεισμό. Τα νοικοκυριά χρειάζονται στεγαστική και καταναλωτική πίστη. Το κράτος χρειάζεται να αναχρηματοδοτεί μέρος του χρέους του. Άρα, όσο ακριβότερο γίνεται το χρήμα, τόσο μεγαλύτερη πίεση δημιουργείται στην οικονομική δραστηριότητα. Δεν είναι χρεοκοπία. Είναι φρένο. Και μερικές φορές ένα μεγάλο φρένο είναι αρκετό για να αλλάξει την πορεία μιας οικονομίας.
Και μετά έρχεται η ενέργεια
Εδώ η Ελλάδα έχει έναν ακόμη λόγο να παρακολουθεί τις διεθνείς εξελίξεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η ανάπτυξη της Ελλάδας το 2026 επιβραδύνεται μεταξύ άλλων επειδή το ενεργειακό σοκ μειώνει το πραγματικό εισόδημα των νοικοκυριών και περιορίζει την κατανάλωση, ενώ παράλληλα προβλέπει πληθωρισμό 3,7% για το 2026.
Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο. Ακριβότερη ενέργεια σημαίνει ακριβότερη μεταφορά, ακριβότερη παραγωγή, ακριβότερα προϊόντα, μικρότερο πραγματικό εισόδημα, μικρότερη κατανάλωση. Και αν ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός, οι κεντρικές τράπεζες έχουν μικρότερο περιθώριο να χαλαρώσουν τη νομισματική πολιτική. Άρα η αλυσίδα είναι συγκεκριμένη: ενέργεια → πληθωρισμός → επιτόκια → κόστος χρήματος → ανάπτυξη. Το όπλο δεν χρειάζεται να πυροβολήσει την Ελλάδα. Αρκεί να πυροβολήσει κάπου αλλού και η σφαίρα να ταξιδέψει μέσα από τις αγορές.
Εκεί βρίσκεται η πραγματική διαφορά από το 2010
Το 2010 η Ελλάδα είχε ένα εσωτερικό πρόβλημα τεράστιων διαστάσεων. Σήμερα το πρόβλημα είναι διαφορετικό. Η χώρα έχει βελτιώσει τα δημόσια οικονομικά της, έχει ισχυρότερο τραπεζικό σύστημα και βρίσκεται σε πολύ καλύτερη θέση απέναντι σε εξωτερικούς κραδασμούς. Αυτό δεν είναι κυβερνητικός ισχυρισμός, αλλά μέρος της εικόνας που καταγράφουν η Τράπεζα της Ελλάδος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ΔΝΤ.
Αλλά την ίδια στιγμή η Ελλάδα παραμένει οικονομία με υψηλό δημόσιο χρέος. Και παρότι το χρέος μειώνεται γρήγορα ως ποσοστό του ΑΕΠ, το απόλυτο μέγεθος σημαίνει ότι η χώρα δεν έχει την πολυτέλεια να αντιμετωπίζει τις διεθνείς αγορές σαν να μην υπάρχουν. Γι’ αυτό έχει σημασία κάθε μονάδα ανάπτυξης, κάθε μονάδα πληθωρισμού, κάθε αύξηση στις αποδόσεις των ομολόγων, κάθε αύξηση στο κόστος ενέργειας, κάθε καθυστέρηση στις επενδύσεις.
Η μεγάλη παρεξήγηση: άλλο πίεση, άλλο κατάρρευση
Εδώ χρειάζεται να βάλουμε μια γραμμή που συχνά εξαφανίζεται μέσα στον πολιτικό θόρυβο. Το ότι μια οικονομία δέχεται πιέσεις δεν σημαίνει ότι καταρρέει. Η Ελλάδα σήμερα δεν βρίσκεται σε συνθήκες του 2010. Δεν υπάρχει αντίστοιχη εικόνα δημοσιονομικού εκτροχιασμού, δεν υπάρχει αντίστοιχη τραπεζική κρίση, δεν υπάρχει αντίστοιχη απώλεια πρόσβασης στις αγορές. Αντιθέτως, η χώρα συνεχίζει να έχει υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα και πτωτική σχέση χρέους προς ΑΕΠ.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορεί να αγνοήσει το διεθνές περιβάλλον. Γιατί μια οικονομία μπορεί να είναι υγιής και ταυτόχρονα να επιβραδύνεται. Μπορεί να έχει πλεόνασμα και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζει πληθωρισμό. Μπορεί να μειώνει το χρέος και ταυτόχρονα να πληρώνει ακριβότερα για να δανειστεί. Μπορεί να έχει ισχυρές τράπεζες και ταυτόχρονα να βλέπει λιγότερες επενδύσεις. Οι αντιφάσεις αυτές δεν είναι παράδοξο. Είναι η οικονομία.
Άρα μπορεί ένας «τρελός με όπλα» να γονατίσει ένα υγιές κράτος;
Ναι, μπορεί να το πιέσει. Όχι, αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μπορεί να το καταρρεύσει. Και αυτή είναι η ουσία. Ο χαρακτηρισμός ενός πολιτικού ως «τρελού» δεν μας λέει τίποτα χρήσιμο για την οικονομία. Οι αγορές δεν τιμολογούν ψυχιατρικές διαγνώσεις. Τιμολογούν αποφάσεις. Δασμούς, ελλείμματα, επιτόκια, ενέργεια, χρέος, ανάπτυξη, κίνδυνο, εμπιστοσύνη.
Ο Τραμπ μπορεί να δημιουργήσει αναταραχή στην παγκόσμια οικονομία χωρίς να έχει ως στόχο την Ελλάδα. Μπορεί να επηρεάσει την Ευρώπη χωρίς να θέλει να επηρεάσει την Αθήνα. Και η Ελλάδα μπορεί να δεχθεί το αποτέλεσμα χωρίς να έχει κάνει η ίδια κανένα λάθος. Αυτό είναι το χαρακτηριστικό της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας: δεν χρειάζεται να είσαι ο στόχος για να είσαι ο αποδέκτης της ζημιάς.
Και εδώ αρχίζει η ευθύνη της Ελλάδας
Ακριβώς επειδή το εξωτερικό περιβάλλον δεν ελέγχεται, αυτό που ελέγχεται είναι η εσωτερική αντοχή. Να συνεχιστεί η μείωση του χρέους. Να διατηρηθούν δημοσιονομικά περιθώρια. Να αυξηθούν οι παραγωγικές επενδύσεις. Να περιοριστούν οι μόνιμες εξαρτήσεις από εισαγόμενη ενέργεια. Να ενισχυθεί η παραγωγικότητα. Να διευρυνθεί η παραγωγική βάση. Να μην αντιμετωπίζεται η ανάπτυξη ως αυτονόητη επειδή για λίγα χρόνια οι αριθμοί είναι θετικοί.
Γιατί η πραγματική ανθεκτικότητα μιας οικονομίας δεν μετριέται όταν όλα πηγαίνουν καλά. Μετριέται όταν ο εξωτερικός κόσμος αρχίζει να πηγαίνει στραβά.
Και τελικά, ποιος κρατάει το όπλο;
Ίσως λοιπόν το αρχικό ερώτημα χρειάζεται μια μικρή αλλαγή. Δεν είναι «μπορεί ένας τρελός με όπλο να καταστρέψει έναν υγιή τραπεζίτη;» — φυσικά και μπορεί. Το πραγματικό οικονομικό ερώτημα είναι: μπορεί ένας απρόβλεπτος εξωτερικός παράγοντας να μετατρέψει μια υγιή οικονομία σε ευάλωτη οικονομία;
Η απάντηση είναι επίσης ναι. Αλλά υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά. Ο τραπεζίτης έχει ένα σώμα. Το κράτος έχει θεσμούς, έσοδα, παραγωγή, τράπεζες, κεντρικές τράπεζες, ευρωπαϊκούς μηχανισμούς, αποθεματικά ασφαλείας και —κυρίως— χρόνο για να αντιδράσει. Γι’ αυτό η Ελλάδα σήμερα δεν βρίσκεται μπροστά σε ένα νέο 2010. Βρίσκεται μπροστά σε ένα διαφορετικό τεστ. Να αποδείξει ότι η βελτίωση των αριθμών της δεν είναι απλώς ένας καλός ισολογισμός, αλλά πραγματική ανθεκτικότητα.
Γιατί το διεθνές περιβάλλον δεν πρόκειται να γίνει απαραίτητα πιο ήρεμο. Και όταν γύρω σου υπάρχουν άνθρωποι που παίζουν με τη σκανδάλη, δεν αρκεί να έχεις γερό πορτοφόλι. Πρέπει να έχεις και αλεξίσφαιρο. Και το αλεξίσφαιρο μιας χώρας δεν είναι τα συνθήματα. Είναι οι θεσμοί, η παραγωγή, τα δημόσια οικονομικά, οι επενδύσεις και η εμπιστοσύνη.
Εκεί θα κριθεί τελικά αν η Ελλάδα είναι πραγματικά υγιής — ή απλώς φαίνεται υγιής όσο ο κόσμος γύρω της παραμένει ήσυχος.
