Ο Παναμάς κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και το Ελ Σαλβαδόρ «κόκκινο συναγερμό», καθώς το φαινόμενο Ελ Νίνιο προκαλεί την πιο έντονη ξηρασία των τελευταίων δεκαετιών. Η Διώρυγα του Παναμά περιορίζει δραστικά τις διελεύσεις πλοίων, οι καλλιέργειες καταστρέφονται και η διατροφική ανασφάλεια απειλεί την Κεντρική Αμερική.
Νεφέλη Μπούρμπουλα | 26.08.2026 Περιβάλλον
Η Κεντρική Αμερική βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις σοβαρότερες περιβαλλοντικές κρίσεις των τελευταίων ετών, καθώς το φαινόμενο Ελ Νίνιο πυροδοτεί ακραίες συνθήκες ξηρασίας, πλήττοντας υδάτινα αποθέματα, γεωργικές καλλιέργειες και παγκόσμιες εμπορικές ροές. Μέσα σε λίγες ώρες, δύο χώρες της περιοχής κήρυξαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης, με τις επιπτώσεις να αναμένονται πολυεπίπεδες και διαρκείς.
Ο Παναμάς κήρυξε την Τρίτη 25 Αυγούστου 2026 κατάσταση έκτακτης ανάγκης σε ολόκληρη την επικράτεια. Η απόφαση ελήφθη σε συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου, παρουσία του προέδρου Χοσέ Ραούλ Μουλίνο, ως μέτρο πρόληψης και αντιμετώπισης των συνεπειών του φαινομένου. Η υπουργός Εσωτερικών, Ντινόσκα Μοντάλβο, δήλωσε ότι η κήρυξη έκτακτης ανάγκης αποσκοπεί «στην ανάγκη να είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε ό,τι μπορεί να συμβεί» εξαιτίας του Ελ Νίνιο. Το μέτρο επιτρέπει την επιτάχυνση των διοικητικών διαδικασιών για την αντιμετώπιση των συνεπειών, που εκτιμάται ότι φέτος μπορεί να είναι το πιο ισχυρό των τελευταίων ετών.
Βορειότερα, το Ελ Σαλβαδόρ κήρυξε επίσης την Τρίτη το μέγιστο επίπεδο συναγερμού — τον «κόκκινο συναγερμό» — σε ολόκληρη την επικράτεια. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Πολιτικής Προστασίας, «κηρύσσεται κόκκινος συναγερμός για μετεωρολογική και αγροτική ξηρασία σε ολόκληρη την επικράτεια». Το μέτρο ενεργοποιεί μηχανισμούς παρακολούθησης, επιτήρησης και άμεσης βοήθειας προς τις πληγείσες κοινότητες.
Το φαινόμενο Ελ Νίνιο του 2026 αναμένεται να είναι ένα από τα ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) είχε προειδοποιήσει από τα τέλη Ιουλίου ότι ένα ισχυρό Ελ Νίνιο αναπτύσσεται και αναμένεται να ενισχυθεί μεταξύ Αυγούστου και Οκτωβρίου 2026, φέρνοντας ξηρότερες από τις κανονικές συνθήκες στη νότια Κεντρική Αμερική. Η Οργάνωση επιβεβαίωσε πρόσφατα ότι το φαινόμενο θα εξελιχθεί ταχέως τους επόμενους μήνες σε ένα ισχυρό επεισόδιο, με ανωμαλίες της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας άνω των 2 βαθμών Κελσίου.
Η Διώρυγα του Παναμά στο στόχαστρο — Οι διελεύσεις μειώνονται
Εξαιτίας της έλλειψης βροχοπτώσεων, η Διώρυγα του Παναμά ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα ότι θα μειώσει σταδιακά τις ημερήσιες διελεύσεις πλοίων. Από τις 36 διελεύσεις που πραγματοποιούνται σήμερα, ο αριθμός θα μειωθεί σε 34 από τις 3 Σεπτεμβρίου και σε 32 από τις 15 Σεπτεμβρίου. Η αρμόδια αρχή επισήμανε ότι οι «χαμηλότερες από τις προβλεπόμενες βροχοπτώσεις στη λεκάνη απορροής της διώρυγας» επηρέασαν τη διαθεσιμότητα νερού για τις λειτουργίες της.
Η μείωση της κίνησης αναμένεται να έχει πολλαπλασιαστικές συνέπειες στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες. Από τη Διώρυγα του Παναμά μήκους 80 χιλιομέτρων διέρχεται περίπου το 5% του όγκου των εμπορευμάτων που διακινούνται διά θαλάσσης σε παγκόσμια κλίμακα και περίπου το 40% της εμπορευματοκιβωτιοφορικής κίνησης των ΗΠΑ. Οι νέοι περιορισμοί θα αυξήσουν τους χρόνους αναμονής για τα πλοία που φτάνουν χωρίς επιβεβαιωμένες κρατήσεις.
Παράλληλα, η Διώρυγα αναβάλλει την εφαρμογή νέων μέτρων για το μέγιστο επιτρεπόμενο βύθισμα — το βάθος στο νερό για τα μεγαλύτερα πλοία — ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για τη διατήρηση του νερού. Η αρχή έχει ήδη εφαρμόσει πρόσθετα μέτρα εξοικονόμησης νερού, τονίζοντας ότι παρά την άφιξη της περιόδου των βροχών στην Κεντρική Αμερική, απαιτούνται περαιτέρω ενέργειες «για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των λειτουργιών διέλευσης».
11 λεκάνες απορροής σε «υδατικό στρες»
Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Μετεωρολογίας και Υδρολογίας του Παναμά (IMHPA), αυτή τη στιγμή 11 υδρογραφικές λεκάνες εντός της χώρας θεωρούνται σε κατάσταση «υδατικού στρες», με χαμηλά επίπεδα στα ποτάμια τους, γεγονός που περιπλέκει τη λειτουργία υδροηλεκτρικών σταθμών και μονάδων πόσιμου νερού. Το IMHPA προβλέπει μεγαλύτερο έλλειμμα βροχοπτώσεων τους μήνες Οκτώβριο, Νοέμβριο και Δεκέμβριο του 2026, ενώ το έλλειμμα θα συνεχιστεί και κατά τους πρώτους πέντε μήνες του 2027. Αυτή η κατάσταση θα μπορούσε να προκαλέσει ξηρασίες σε υδρογραφικές λεκάνες και χαμηλά επίπεδα σε λίμνες και ταμιευτήρες, όπως αυτή του Μπαγιάνο, επηρεάζοντας τη διέλευση των πλοίων και τη διαθεσιμότητα νερού για τις λειτουργίες της Διώρυγας.
Ο «άνυδρος διάδρομος» της Κεντρικής Αμερικής
Το Ελ Σαλβαδόρ βρίσκεται εν μέρει πάνω στον «άνυδρο διάδρομο» της Κεντρικής Αμερικής, μια ξηρή λωρίδα γης που περιλαμβάνει επίσης τμήματα της Ονδούρας και της Νικαράγουας και είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε ακραία καιρικά φαινόμενα. Σύμφωνα με την Πολιτική Προστασία του Ελ Σαλβαδόρ, κατά τον Αύγουστο και μέρος του Σεπτεμβρίου 2026 προβλέπεται η επανάληψη ξηρών περιόδων που σχετίζονται με το Ελ Νίνιο, με πιθανότητα 20-40% να συμβεί τουλάχιστον ένα γεγονός μετεωρολογικής ξηρασίας σε εθνική κλίμακα.
Ο υπουργός Περιβάλλοντος, Φερνάντο Λόπεζ, επιβεβαίωσε στις 20 Αυγούστου ότι η ανατολική και παράκτια ζώνη του Ελ Σαλβαδόρ αντιμετωπίζουν την τρίτη ξηρασία τους τελευταίους μήνες λόγω της επιρροής του Ελ Νίνιο. Οι τρεις χώρες της περιοχής — Ελ Σαλβαδόρ, Ονδούρα και Νικαράγουα — κατέγραψαν τους μήνες Ιούνιο και Ιούλιο με τις υψηλότερες θερμοκρασίες στην ιστορία τους, επιδεινώνοντας τους φόβους για λιμό. Μέχρι στιγμής τον Αύγουστο, έχουν καταρριφθεί 14 ρεκόρ θερμοκρασιών στο Ελ Σαλβαδόρ.
Η Ονδούρα έχει ήδη θέσει σχεδόν το 80% της επικράτειάς της σε κατάσταση συναγερμού λόγω της ξηρασίας. Στο Ελ Σαλβαδόρ, η έλλειψη βροχής, που συνήθως είναι άφθονη αυτή την εποχή, έχει καταστρέψει τις σοδειές. Το υπουργείο Γεωργίας ανακοίνωσε επισιτιστική βοήθεια για τις αγροτικές οικογένειες που δεν διαθέτουν συστήματα άρδευσης.
Οι επιπτώσεις στις ανθρώπινες ζωές
Οι επιπτώσεις του Ελ Νίνιο στον Παναμά είναι ήδη ορατές. Ο διευθυντής του Εθνικού Συστήματος Πολιτικής Προστασίας (Sinaproc), Όμαρ Σμιθ, ανέφερε ότι οι επιπτώσεις από τον Ιανουάριο έως τον Αύγουστο του 2026 έχουν φτάσει σε 15.453 ανθρώπους. Το φαινόμενο προκαλεί τόσο έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες σε ορισμένες περιοχές, όσο και σοβαρή ξηρασία σε άλλες, με τις επιπτώσεις να αναμένεται να διαρκέσουν έως τον Μάιο του 2027.
Ένα φαινόμενο που εντείνεται από την κλιματική αλλαγή
Το Ελ Νίνιο είναι ένα φυσικό φαινόμενο που εκδηλώνεται ανά τακτά διαστήματα, κάθε δύο έως επτά χρόνια. Ωστόσο, το φετινό φαινόμενο αναμένεται να είναι ιδιαίτερα έντονο, με τις επιπτώσεις του να εντείνονται από την κλιματική αλλαγή. Οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι το Ελ Νίνιο θα μπορούσε να καταστήσει το 2027 το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί παγκοσμίως, με εκτεταμένες διαταραχές στον καιρό, τις προμήθειες τροφίμων και τις οικονομίες.
Πέρα από την Κεντρική Αμερική, το Περού κήρυξε την περασμένη εβδομάδα κατάσταση έκτακτης ανάγκης στο ένα τρίτο των πόλεών του λόγω του Ελ Νίνιο, με προειδοποιήσεις ότι η έντονη ζέστη και οι βροχές θα μπορούσαν επίσης να προκαλέσουν όλεθρο στην παραγωγή τροφίμων. Το επόμενο ερώτημα είναι πώς θα ανταποκριθούν οι διεθνείς οργανισμοί και οι κυβερνήσεις σε μια κρίση που, σύμφωνα με τους ειδικούς, θα μπορούσε να έχει παγκόσμιες διαστάσεις, επηρεάζοντας από το κόστος των μεταφορών έως την επισιτιστική ασφάλεια εκατομμυρίων ανθρώπων.
