Δύο ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν ήδη πραγματοποιήσει εσωτερικές συνεδριάσεις για το ενδεχόμενο αποχώρησης του Γερμανού καγκελαρίου. Οι σύμμαχοί του στο Βερολίνο διαβεβαιώνουν ότι παραμένει προσηλωμένος στην Ευρώπη, αλλά οι διπλωμάτες στις Βρυξέλλες ανησυχούν για το χειρότερο σενάριο: μια Γερμανία χωρίς ηγέτη, ή με ακροδεξιά κυβέρνηση.
Γιώργος Παπαγιάννης | 02.10.2026 Διεθνή
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί πλέον να προσποιείται ότι ο Φρίντριχ Μερτς δεν βρίσκεται σε κίνδυνο. Μετά από μια σειρά ταπεινωτικών εκλογικών ηττών, όπου η ακροδεξιά σημείωσε ιστορικά κέρδη, και μια εσωτερική σύγκρουση στον κυβερνητικό συνασπισμό για την κοινωνική πολιτική, οι εταίροι της Γερμανίας στις Βρυξέλλες άρχισαν να σχεδιάζουν το ενδεχόμενο ο καγκελάριος να απομακρυνθεί – ή τουλάχιστον να αποσπαστεί η προσοχή του – τους κρίσιμους επόμενους μήνες, σύμφωνα με πέντε διπλωμάτες και αξιωματούχους που μίλησαν στο POLITICO υπό καθεστώς ανωνυμίας.
Δύο ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν μάλιστα πραγματοποιήσει εσωτερικές συνεδριάσεις για να επεξεργαστούν σενάρια σχετικά με το τι θα σήμαινε το τέλος της καγκελαρίας Μερτς για τη χάραξη πολιτικής στην ΕΕ. Δεν είναι ένα ενδεχόμενο που αντιμετωπίζουν ελαφρά τη καρδία. Ο Μερτς ηγείται της μεγαλύτερης οικονομίας της ΕΕ και είναι ο επικεφαλής διαπραγματευτής για τις πλούσιες χώρες που επιδιώκουν να περιορίσουν τις δαπάνες στον προτεινόμενο επταετή προϋπολογισμό των 2 τρισεκατομμυρίων ευρώ. Είναι επίσης κινητήρια δύναμη πίσω από τις προσπάθειες της ΕΕ να σώσει τη βαριά βιομηχανία.
«Οποιαδήποτε συζήτηση για τον Γερμανό καγκελάριο αποδυναμώνει τον ρόλο της Γερμανίας στην ΕΕ και στον κόσμο».
Τη δήλωση έκανε ο Βίλχελμ Γκέμπχαρντ, μέλος της Μπούντεσταγκ και αξιωματούχος του κυβερνώντος Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος (CDU) του Μερτς. Με τη Γαλλία να αντιμετωπίζει τη δική της άνοδο της ακροδεξιάς και προεδρικές εκλογές του χρόνου που θα μπορούσαν να φέρουν στην εξουσία την ευρωσκεπτίστρια Μαρίν Λεπέν, λίγοι στις Βρυξέλλες βλέπουν με ευμένεια το ενδεχόμενο η Γερμανία, ιστορικά ο άλλος μεγάλος παίκτης της ΕΕ, να στραφεί προς τα μέσα ή να εκτροχιάσει σημαντικές διαπραγματεύσεις.
Ο σχεδιασμός έκτακτης ανάγκης έρχεται μετά από μήνες μικτών μηνυμάτων από το Βερολίνο σχετικά με την πολιτική της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των εκπομπών ρύπων από αυτοκίνητα και μιας προτεινόμενης απαγόρευσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά. Ακόμη και αν ο Μερτς παραμείνει στο αξίωμα, η πολιτική αναταραχή περιπλέκει ήδη το έργο του Βερολίνου στα μεγαλύτερα φάκελα της ΕΕ. Το χειρότερο σενάριο για τις Βρυξέλλες θα ήταν μια Γερμανία χωρίς ηγέτη ή μια με ακροδεξιά κυβέρνηση. Ωστόσο, αυτό θεωρείται πρακτικά αδύνατο βραχυπρόθεσμα, καθώς κανένας από τους mainstream παίκτες δεν επιδιώκει νέες εκλογές ενώ το ακροδεξιό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) προηγείται στις δημοσκοπήσεις.
«Όλοι οι εταίροι του συνασπισμού γνωρίζουν ότι έχουν πολλά να χάσουν από πρόωρες εκλογές. Η προσδοκία μου, επομένως, είναι ότι θα παραμείνουν μαζί και θα τα καταφέρουν όπως μπορούν».
Αυτό δήλωσε η Χάνα Νόιμαν, ευρωβουλευτής των Πρασίνων της αντιπολίτευσης. Ενώ ο ίδιος ο Μερτς θα μπορούσε να αναγκαστεί να παραιτηθεί λόγω της αυξανόμενης αντιδημοτικότητάς του, θα αντικατασταθεί αμέσως από διάδοχο είτε του κεντροδεξιού CDU είτε του κεντροαριστερού εταίρου του συνασπισμού, του SPD. Αυτό θα έδινε στις Βρυξέλλες τη βεβαιότητα ότι «κάποιος θα είναι πάντα επικεφαλής», δήλωσε ένας από τους διπλωμάτες.
Όσοι τον γνωρίζουν επιμένουν ότι ο Μερτς δεν θα αποσπαστεί η προσοχή του σε θέματα της ΕΕ. «Άλλοι πολιτικοί μπορεί να πουν “εντάξει, επικεντρώνομαι λιγότερο στην ευρωπαϊκή πολιτική”. Για εκείνον συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: είναι ένα επιπλέον κίνητρο για να δείξει ηγετικό ρόλο στην Ευρώπη», δήλωσε πρόσωπο που γνωρίζει τη σκέψη του καγκελαρίου.
Βραχυπρόθεσμα, η πολιτική αδυναμία του Μερτς στο εσωτερικό θα μπορούσε να καταστήσει δυσκολότερη την εξεύρεση συμβιβασμού για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ένωσης, ωθώντας τον καγκελάριο να εμμείνει στη σκληρή γραμμή του Βερολίνου αναζητώντας μια νίκη, προειδοποίησαν δύο ακόμη διπλωμάτες. Ως ηγετική φωνή για τις χώρες που επιδιώκουν μικρότερο προϋπολογισμό της ΕΕ, ο Μερτς έχει ζητήσει περικοπές «εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ». Η Γερμανία, η Σουηδία, η Φινλανδία, η Δανία, η Αυστρία και οι Κάτω Χώρες πιέζουν για συνολικές μειώσεις, ενώ καθαροί αποδέκτες όπως η Πολωνία και η Ρουμανία θέλουν να προστατεύσουν το μερίδιό τους. Κανείς από όσους θα μπορούσαν να τον αντικαταστήσουν «δεν θα ήταν σε θέση να είναι πιο ευέλικτος από τον Μερτς», δήλωσε ένας από τους διπλωμάτες, αλλά «ο κίνδυνος είναι να πρέπει να δείξει την αυτοαντίληψή του για την ηγεσία στις Βρυξέλλες με την ελπίδα ότι θα βοηθήσει τη θέση του στη Γερμανία». Απεσταλμένος άλλης χώρας δήλωσε: «Στο εσωτερικό είναι αδύναμος, πράγμα που σημαίνει ότι δεν μπορεί να συμβιβαστεί» και πρέπει να φανεί ότι κερδίζει περικόπτοντας τον προϋπολογισμό όσο το δυνατόν περισσότερο.
Το εύθραυστο σχήμα του συνασπισμού CDU-SPD έχει ήδη υπονομεύσει τη θέση του Βερολίνου σε θέματα κρίσιμης εθνικής σημασίας. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025, καθώς οι Βρυξέλλες επαναδιαπραγματεύονταν το προγραμματισμένο σταδιακό τέλος των αυτοκινήτων με κινητήρες εσωτερικής καύσης, απέναντι σε έντονο λόμπινγκ της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας, Γερμανοί αξιωματούχοι και διπλωμάτες δεν μπόρεσαν να διατυπώσουν σαφή θέση, με τους κεντροδεξιούς υπουργούς να θέλουν να εγκαταλείψουν την πράσινη πολιτική και τους κεντροαριστερούς ομολόγους τους να πιέζουν να διατηρηθεί. Τελικά, οι Γερμανοί συντηρητικοί στις Βρυξέλλες – η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο επικεφαλής του ΕΛΚ Μάνφρεντ Βέμπερ – παρενέβησαν για να σκοτώσουν την πρόταση την τελευταία στιγμή.
Ένας άλλος βασικός τομέας πολιτικής όπου ο συνασπισμός δυσκολεύτηκε να συμφωνήσει ήταν το κατά πόσον τα παιδιά θα πρέπει να αποκλείονται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μια εμβληματική πρόταση της φον ντερ Λάιεν για ολόκληρη την ΕΕ. Ενώ ο Μερτς προσωπικά υποστήριξε την ιδέα στις αρχές του έτους, ο ίδιος και οι πολιτικοί σύμμαχοί του πέρασαν περισσότερους από έξι μήνες προσπαθώντας να καταλήξουν σε ένα συγκεκριμένο όριο ηλικίας για το οποίο θα πίεζαν, σύμφωνα με αξιωματούχους και διπλωμάτες που συμμετείχαν στις συνομιλίες.
Ακόμη και πριν από την τελευταία κρίση, τα εσωτερικά προβλήματα του Μερτς είχαν διαρρεύσει στις Βρυξέλλες στο υψηλότερο επίπεδο. Πέρυσι, εξέπληξε τους ομολόγους του στην ΕΕ ζητώντας μια σύνοδο κορυφής που ήταν προγραμματισμένη να καλύψει γεωπολιτικά και άλλα θέματα πολιτικής να επικεντρωθεί αντ’ αυτού στη διάσωση της ευρωπαϊκής βαριάς βιομηχανίας από τον ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ και την Κίνα. Η Γερμανία έχασε περίπου 124.100 βιομηχανικές θέσεις εργασίας πέρυσι, σύμφωνα με ανάλυση της EY, με την κυβέρνηση να ανησυχεί ότι η αποβιομηχάνιση τροφοδοτεί την υποστήριξη προς τους ακροδεξιούς και ακροαριστερούς αντιπάλους του Μερτς. Άλλες πρωτεύουσες συμμερίζονται τις ανησυχίες του, αλλά ο Μερτς έχει επιμείνει ότι η βιομηχανία πρέπει να βρίσκεται στην κορυφή της ατζέντας σε μελλοντικές συνόδους κορυφής. Ωστόσο, ακόμη και μέσα στο ίδιο το CDU, δυσκολεύτηκε να επιτύχει συναίνεση σχετικά με το τι πρέπει να γίνει. Καθώς η Επιτροπή σχεδιάζει μια ώθηση κατά των αθέμιτων κινεζικών εμπορικών πρακτικών, ο συνάδελφός του στο κόμμα και υπουργός Εξωτερικών Κάθριν Ράιχε θεωρείται πιο προστατευτικός απέναντι στη σχέση με το Πεκίνο και τους γερμανικούς βιομηχανικούς κολοσσούς.
