Ο «κρατικός Τειρεσίας» μπαίνει σε λειτουργία – Ένα ψηφιακό «στίγμα» που χωρίζει τους πολίτες σε κατηγορίες

Το νέο Σύστημα Πιστοληπτικής Αξιολόγησης συγκεντρώνει όλα τα οικονομικά δεδομένα σε μια ενιαία πλατφόρμα – Οι ανησυχίες για τον «μεγάλο αδερφό», η απειλή αποκλεισμού από την αγορά και το ερώτημα: ποιος θα κρίνει ποιος είναι «αξιόχρεος»;

Γιώργος Πετρίδης | 23.08.2026 Οικονομία

Ένας νέος «Τειρεσίας» του Δημοσίου μπαίνει σε εφαρμογή το επόμενο διάστημα, με στόχο να βαθμολογεί την πιστοληπτική ικανότητα εκατομμυρίων πολιτών και επιχειρήσεων. Το Σύστημα Πιστοληπτικής Αξιολόγησης (ΣΠΑ) φιλοδοξεί να δημιουργήσει, για πρώτη φορά, μια ενιαία και ολοκληρωμένη εικόνα της οικονομικής συμπεριφοράς των φορολογουμένων, συνδυάζοντας δεδομένα από το Δημόσιο.

Σύμφωνα με το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το νέο σύστημα θα αξιολογεί ηλεκτρονικά τη φερεγγυότητα φυσικών και νομικών προσώπων, με τη βαθμολογία να εκδίδεται σε 24 ώρες και να έχει ισχύ τριών μηνών. Στόχος είναι να περιοριστεί η δημιουργία νέων ληξιπρόθεσμων χρεών, τα οποία μόνο προς την Εφορία έχουν ξεπεράσει τα 114 δισεκατομμύρια ευρώ.

Πώς θα λειτουργεί το σύστημα – Και τι σημαίνει για τον πολίτη

Η διαδικασία βασίζεται σε ένα ολοκληρωμένο πληροφοριακό σύστημα, το οποίο θα αντλεί δεδομένα από την ΑΑΔΕ, τον ΕΦΚΑ, το ΚΕΑΟ και τους δήμους. Το σύστημα θα αξιολογεί παράγοντες όπως τα εισοδήματα, την περιουσία, τις οφειλές, τις ρυθμίσεις και τη συνέπεια στις πληρωμές. Η βαθμολόγηση θα παράγεται με αυτοματοποιημένη διαδικασία, μέσω αλγορίθμων μηχανικής μάθησης, οι οποίοι θα εξετάζουν όχι μόνο αν κάποιος έχει ή δεν έχει χρέη, αλλά κυρίως αν πληρώνει εμπρόθεσμα και αν τηρεί τις ρυθμίσεις του.

Η βαθμολογία θα εκδίδεται μέσω του gov.gr, ύστερα από αίτηση του ενδιαφερόμενου με τους προσωπικούς κωδικούς Taxisnet. Η πρόσβαση ιδιωτικών φορέων στα δεδομένα θα απαιτεί κάθε φορά την ειδική έγκριση του πολίτη. Οι ενδιαφερόμενοι διατηρούν το δικαίωμα διόρθωσης ανακριβών στοιχείων.

Οι βαθμίδες αξιολόγησης – Μια νέα κοινωνική διαστρωμάτωση

Ένα από τα κρίσιμα σημεία του συστήματος είναι η κλίμακα αξιολόγησης. Τα φυσικά πρόσωπα θα κατατάσσονται σε έξι βαθμίδες, ενώ οι επιχειρήσεις σε δέκα. Το Α σημαίνει εξαιρετική πιστοληπτική αξιολόγηση: ο πολίτης ή η επιχείρηση δεν έχει ληξιπρόθεσμες οφειλές ούτε στο Δημόσιο ούτε σε χρηματοπιστωτικούς φορείς. Το D, από την άλλη, σημαίνει ότι δεν είναι αξιόχρεος, διότι έχει οφειλές σε καθυστέρηση.

Η σκιά του «μεγάλου αδερφού» – Οι ανησυχίες για την προστασία δεδομένων

Η συγκέντρωση τόσο ευαίσθητων οικονομικών πληροφοριών σε μια ενιαία πλατφόρμα αναμένεται να προκαλέσει ισχυρές αντιδράσεις από θεσμικούς φορείς. Το ερώτημα που τίθεται είναι ποιος εγγυάται ότι αυτά τα δεδομένα δεν θα χρησιμοποιηθούν για άλλους σκοπούς πέρα από την πιστοληπτική αξιολόγηση. Η εμπειρία από άλλες χώρες δείχνει ότι τα κρατικά συστήματα βαθμολόγησης τείνουν να μετατρέπονται σε εργαλεία κοινωνικού ελέγχου, όπου μια χαμηλή βαθμολογία μπορεί να σημαίνει αποκλεισμό από την αγορά εργασίας, τις τραπεζικές συναλλαγές ή ακόμα και την ενοικίαση ενός σπιτιού.

Η κυβέρνηση διαβεβαιώνει ότι η πρόσβαση στα δεδομένα θα γίνεται μόνο με τη ρητή συγκατάθεση του ενδιαφερομένου. Ωστόσο, η εμπειρία έχει δείξει ότι η «συγκατάθεση» σε τέτοια συστήματα είναι συχνά τυπική – πόσοι πολίτες θα τολμήσουν να αρνηθούν την πρόσβαση σε έναν εργοδότη ή σε έναν ιδιοκτήτη ακινήτου;

Η απειλή για την αγορά – Ένα εργαλείο που μπορεί να πνίξει την οικονομία

Το νέο σύστημα φιλοδοξεί να περιορίσει τα ληξιπρόθεσμα χρέη, αλλά υπάρχει ο κίνδυνος να μετατραπεί σε ένα εργαλείο που θα πνίξει την οικονομική δραστηριότητα. Η βαθμολόγηση των πολιτών σε κατηγορίες μπορεί να οδηγήσει σε έναν φαύλο κύκλο: όσοι βρεθούν σε χαμηλή βαθμίδα θα δυσκολεύονται να πάρουν δάνεια, να κάνουν συναλλαγές ή ακόμα και να βρουν σπίτι, με αποτέλεσμα να παγιδεύονται στην οικονομική τους δυσπραγία.

Η εκτίμηση ότι η βαθμολογία θα βασίζεται σε αλγόριθμους μηχανικής μάθησης εγείρει πρόσθετα ερωτήματα. Ποιος ελέγχει τους αλγόριθμους; Πώς διασφαλίζεται ότι δεν ενσωματώνουν προκαταλήψεις; Και τι συμβαίνει σε περίπτωση λάθους;

Εκτός πρώτης φάσης το πιστοποιητικό ενοικιαστών – Μια ανάσα ή μια υποχώρηση;

Η πρώτη σημαντική διαφοροποίηση του σχεδιασμού αφορά το πιστοποιητικό φερεγγυότητας των ενοικιαστών. Αν και είχε παρουσιαστεί ως μία από τις βασικές εφαρμογές του νέου συστήματος, τελικά δεν θα ενεργοποιηθεί στην πρώτη φάση. Αυτό σημαίνει ότι οι ιδιοκτήτες ακινήτων δεν θα μπορούν ακόμη να αναζητούν μέσω του Δημοσίου στοιχεία για τη φερεγγυότητα ενός υποψήφιου μισθωτή. Η απόφαση αυτή μπορεί να ερμηνευτεί είτε ως μια ανάσα για τους πολίτες είτε ως μια υποχώρηση μπροστά στις αντιδράσεις.