Εργασία χωρίς όρια, αμοιβή χωρίς αντίκρισμα – Το βαρύ τίμημα της υπερεργασίας στην υγεία των Ελλήνων

Η υπερεργασία δεν είναι εξαίρεση – Είναι κανόνας

Ένας στους τρεις εργάζεται πέρα από το ωράριο – Το εύρημα που προβληματίζει

Η υπέρβαση του κανονικού ωραρίου αποτελεί πλέον καθημερινή πραγματικότητα για ένα σημαντικό τμήμα του ελληνικού εργατικού δυναμικού. Σύμφωνα με το δεύτερο μέρος της μεγάλης πανελλαδικής έρευνας του ΙΝΕ ΓΣΕΕ, το 35,5% των εργαζομένων δηλώνει ότι εργάζεται πέρα από το κανονικό του ωράριο – μια αναλογία που αντιστοιχεί σε περισσότερους από έναν στους τρεις.

Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 6.000 εργαζομένων από όλη τη χώρα με τηλεφωνικές συνεντεύξεις και στρωματοποιημένη τυχαία δειγματοληψία, καταγράφει μια ανησυχητική εικόνα: η υπερεργασία δεν είναι φαινόμενο που αφορά μεμονωμένες περιπτώσεις αλλά αναδεικνύεται ως οριζόντια διάσταση του συνόλου των επιχειρήσεων και των επιμέρους σχέσεων εργασίας.

Απλήρωτες ώρες – Το έμφυλο χάσμα και η αμοιβή που χάνεται

Το πιο ανησυχητικό εύρημα της έρευνας, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τη διάρκεια της εργασίας αλλά και την αμοιβή της. Από όσους εργάζονται επιπλέον ώρες, το 34,5% δηλώνει ότι δεν πληρώνεται καθόλου, ενώ ένα επιπλέον 8,9% λαμβάνει άδεια ή ρεπό αντί χρηματικής αποζημίωσης. Συνολικά, το 43,4% των εργαζομένων που υπερβαίνουν το ωράριό τους δεν λαμβάνει άμεση χρηματική αμοιβή.

Η αποζημίωση της υπερωριακής απασχόλησης διαφοροποιείται σημαντικά ανά φύλο, αποτυπώνοντας ένα έντονο έμφυλο χάσμα. Οι άνδρες δηλώνουν συχνότερα ότι πληρώνονται για τις επιπλέον ώρες (58,8%), έναντι μόλις 48,9% των γυναικών. Αντίθετα, οι γυναίκες δηλώνουν συχνότερα ότι δεν πληρώνονται (41,1%), έναντι 29,9% στους άνδρες.

Το μέγεθος της επιχείρησης και το κόστος στην υγεία

Η υπέρβαση του ωραρίου αυξάνεται όσο μεγαλώνει το μέγεθος της επιχείρησης. Στις επιχειρήσεις έως 9 εργαζομένων, το 32% δηλώνει ότι εργάζεται πέρα από το ωράριο, ενώ στις επιχειρήσεις με 250 και άνω εργαζομένους το ποσοστό εκτοξεύεται στο 45,4%. Ωστόσο, η ένταση της υπερωριακής απασχόλησης είναι υψηλότερη στις μεσαίες επιχειρήσεις (50–249 εργαζομένους), όπου το 35,6% δηλώνει 6 και πάνω επιπλέον ώρες την εβδομάδα.

Η σύνδεση υπερεργασίας και υγείας είναι πλέον ξεκάθαρη. Οι εργαζόμενοι που εργάζονται 11 και πάνω επιπλέον ώρες την εβδομάδα εμφανίζουν δραματικά υψηλότερα ποσοστά προβλημάτων υγείας: το 86,2% δηλώνει πίεση χρόνου, το 80,8% παρατεταμένη όρθια ή καθιστική στάση, το 57% άγχος και το 45,3% συνολική κόπωση.

Η απλήρωτη υπερεργασία – Το μεγαλύτερο βάρος

Η μη αμειβόμενη υπερωριακή εργασία συνδέεται με υψηλότερη ψυχοκοινωνική επιβάρυνση. Οι εργαζόμενοι που δεν αμείβονται για τις επιπλέον ώρες δηλώνουν συχνότερα εργασία στον ελεύθερο χρόνο (38,4% έναντι 18% όσων αμείβονται), περιορισμένη επικοινωνία ή συνεργασία (25% έναντι 15,5%) και σωματική ή φραστική βία (17,6% έναντι 9,4%).

Η απλήρωτη υπερεργασία, επομένως, δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα – συνδέεται με πιο επιβαρυμένες συνθήκες εργασίας. Το άγχος αναδεικνύεται στο συχνότερο πρόβλημα υγείας που οι εργαζόμενοι συνδέουν με την εργασία τους, με το 42,1% να δηλώνει επιδείνωση του άγχους τους τελευταίους 12 μήνες. Ακολουθούν οι πόνοι σε οστά, αρθρώσεις ή μύες (29,4%), οι πονοκέφαλοι (28,9%) και η συνολική κόπωση (27,3%).

«Η απλήρωτη υπερωριακή εργασία δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα – συνδέεται με πιο επιβαρυμένες συνθήκες εργασίας και σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική υγεία των εργαζομένων.»

Η έρευνα του ΙΝΕ ΓΣΕΕ αποτυπώνει μια εικόνα που απαιτεί άμεσες παρεμβάσεις: η υπερεργασία, η έλλειψη αμοιβής και η επιβάρυνση της υγείας συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα που πλήττει το σύνολο του εργατικού δυναμικού. Από τις μικρές επιχειρήσεις έως τις πολυεθνικές, το μοτίβο επαναλαμβάνεται: οι εργαζόμενοι πληρώνουν το τίμημα μιας εργασιακής πραγματικότητας που δεν σέβεται ούτε τα ωράρια ούτε την ανθρώπινη αντοχή.