Μια ομάδα κρατών-μελών επιχειρεί να αναγκάσει την Κομισιόν να λάβει μέτρα κατά του εμπορίου με τους παράνομους ισραηλινούς οικισμούς – η Γερμανία αντιστέκεται, η Κάλας πιέζει και η Φον ντερ Λάιεν κατηγορείται για σκόπιμη καθυστέρηση

Το ρήγμα που απειλεί την ενότητα

Μια νέα εσωτερική κρίση βρίσκει την Ευρωπαϊκή Ένωση διχασμένη σε μια περίοδο που η γεωπολιτική σταθερότητα της Μέσης Ανατολής είναι ήδη εύθραυστη. Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται το ζήτημα του εμπορίου με τους παράνομους ισραηλινούς οικισμούς στη Δυτική Όχθη, με μια ισχυρή ομάδα κρατών-μελών να πιέζει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει αυστηρά μέτρα. Ωστόσο, η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με τη στήριξη της Γερμανίας, φαίνεται να αντιστέκεται, προκαλώντας κατηγορίες για σκόπιμη κωλυσιεργία.

Η σημερινή σύνοδος των υπουργών Εξωτερικών στις Βρυξέλλες αναμένεται να αναδείξει τις διαφορές αυτές, με το Βέλγιο, την Ολλανδία και την Ισπανία να ηγούνται της πλευράς που ζητά περιορισμούς στο εμπόριο. Παράλληλα, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, βρίσκεται σε ανοιχτή ρήξη με τον Ισραηλινό υπουργό Εξωτερικών, Γκίντεον Σάαρ, μετά τη χρήση του όρου «απαρτχάιντ» για το Ισραήλ. Η αντιπαράθεση αυτή έχει προσδώσει μια επιπλέον ένταση σε μια ήδη φορτισμένη διαδικασία.

Δύο στρατόπεδα, μία σύγκρουση

Η διαμάχη έχει χωρίσει την ΕΕ σε δύο σαφή στρατόπεδα. Από τη μία, οι χώρες που ζητούν σκληρότερη στάση – με την υποστήριξη της Κάγια Κάλας – επιδιώκουν να συγκεντρώσουν την απαραίτητη πλειοψηφία για να υποχρεώσουν την Επιτροπή σε επίσημη πρόταση. Από την άλλη, η Κομισιόν, με τη στήριξη της Γερμανίας και της Τσεχίας, προβάλλει αντιστάσεις, επικαλούμενη προηγούμενες απορρίψεις παρόμοιων προτάσεων. Το Βερολίνο φέρεται να είναι έτοιμο να ασκήσει βέτο ή να απέχει από κάθε ψηφοφορία που αφορά δασμούς στο Ισραήλ.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, οικονομικά, το μέτρο θα έχει περιορισμένο αντίκτυπο – το εμπόριο με τους οικισμούς αντιπροσωπεύει μόλις το 0,5% του συνολικού εμπορίου της ΕΕ με το Ισραήλ. Ωστόσο, το πολιτικό διακύβευμα είναι τεράστιο, ειδικά μετά τις επιθέσεις της Χαμάς τον Οκτώβριο του 2023 και τον συνεχιζόμενο πόλεμο στη Γάζα. Η αντιπαράθεση αυτή επισκιάζει άλλα κρίσιμα ζητήματα της ατζέντας, όπως το 21ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας.

Η κόντρα για τα «ψιλά γράμματα» της νομοθεσίας

Πέρα από την πολιτική αντιπαράθεση, το ζήτημα έχει και μια σοβαρή νομική διάσταση. Το βασικό ερώτημα είναι αν τα μέτρα αποτελούν εμπορική πολιτική – που απαιτεί απλή ειδική πλειοψηφία – ή εργαλείο της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας (CFSP), που απαιτεί ομοφωνία. Η Κομισιόν και το Βερολίνο υποστηρίζουν το δεύτερο, ενώ οι χώρες που πιέζουν για κυρώσεις επικαλούνται γνωμοδότηση της νομικής υπηρεσίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που ξεκαθαρίζει ότι αρκεί η ειδική πλειοψηφία.

Τρεις διπλωμάτες άφησαν αιχμές ότι η Κομισιόν αποφεύγει εσκεμμένα να παρουσιάσει μέτρα που μπορούν να τεθούν άμεσα σε ψηφοφορία. Παρότι η Επιτροπή παρουσίασε ένα έγγραφο με επιλογές – όπως σύστημα αδειοδότησης ή «απαγορευτικούς δασμούς» – αυτό δεν αποτελεί επίσημη πρόταση. Για να υπάρξει τέτοια, πρέπει να το ζητήσει η πλειοψηφία των κρατών. Ένας ανώτερος διπλωμάτης σχολίασε χαρακτηριστικά: «Δεν νομίζω ότι βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου έχουμε τη χαρούμενη συνεργασία της Επιτροπής».

Κατηγορίες για σκόπιμη κωλυσιεργία

Οι επικριτές της Φον ντερ Λάιεν δεν κρύβουν την οργή τους. Την κατηγορούν ότι κωλυσιεργεί σκόπιμα ενόψει των ισραηλινών εκλογών του Οκτωβρίου, φοβούμενη ότι τυχόν κυρώσεις θα μπορούσαν να εργαλειοποιηθούν από ακραίες πολιτικές φιγούρες στο Ισραήλ, όπως ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας, Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ. Ο Ιρλανδός ευρωβουλευτής Μπάρι Άντριους δήλωσε επικριτικά: «Η πρόεδρος Φον ντερ Λάιεν γνωρίζει ότι το επόμενο επίσημο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων δεν είναι παρά τον Οκτώβριο, χρόνο κατά τον οποίο θα διεξαχθούν οι εκλογές στο Ισραήλ. Με αθώους ανθρώπους να σκοτώνονται καθημερινά, αυτή η κωλυσιεργία έχει τραβήξει πάρα, πάρα πολύ».

Η σημερινή σύνοδος των υπουργών Εξωτερικών δεν αναμένεται να λάβει άμεση απόφαση για επιβολή δασμών ή περιορισμό εισαγωγών. Ωστόσο, το αποτέλεσμά της θα κρίνει αν θα επιτευχθεί η απαιτούμενη πλειοψηφία που θα αναγκάσει την Επιτροπή να υποβάλει επίσημη πρόταση. Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η ΕΕ μπορεί να υπερβεί τις εσωτερικές της αντιθέσεις, ή αν η διαμάχη για τους οικισμούς θα παραμείνει ένα ακόμη αγκάθι στις σχέσεις της με το Ισραήλ.

«Η πρόεδρος Φον ντερ Λάιεν γνωρίζει ότι το επόμενο επίσημο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων δεν είναι παρά τον Οκτώβριο – μια καθυστέρηση που, σύμφωνα με τους επικριτές, δεν είναι τυχαία»

Η εσωτερική κρίση στις Βρυξέλλες για τους ισραηλινούς οικισμούς αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα των δυσκολιών που αντιμετωπίζει η ΕΕ στην άσκηση μιας ενιαίας εξωτερικής πολιτικής. Οι διαφορετικές προσεγγίσεις των κρατών-μελών, οι νομικές αμφισημίες και οι πολιτικές σκοπιμότητες δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα που απειλεί να υπονομεύσει την αξιοπιστία της Ένωσης. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η αντιπαράθεση αυτή θα συνεχιστεί, με τις επόμενες εβδομάδες να είναι κρίσιμες για την κατεύθυνση που θα πάρει η ευρωπαϊκή πολιτική απέναντι στο Ισραήλ.