Η μάχη της Άγκυρας για μια ακόμη θητεία – Τι λέει το τουρκικό Σύνταγμα για τον Ερντογάν

Οι διατάξεις που καθορίζουν το πολιτικό μέλλον της Τουρκίας

Το αγκάθι του άρθρου 101

Η συζήτηση για το πολιτικό μέλλον του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μετά το 2028 έχει πυροδοτήσει μια ενδιαφέρουσα συνταγματική συζήτηση στην Τουρκία. Η απάντηση στο ερώτημα αν ο Τούρκος πρόεδρος μπορεί να διεκδικήσει μια ακόμη θητεία βρίσκεται σε τρία άρθρα του Συντάγματος, τα οποία συνθέτουν ένα πλαίσιο με περιορισμούς, εξαιρέσεις και πολιτικά διλήμματα.

Το άρθρο 101 αποτελεί τον βασικό συνταγματικό φραγμό. Ορίζει ότι κάθε πρόεδρος μπορεί να εκλεγεί για δύο πενταετείς θητείες το πολύ. Ο Ερντογάν βρίσκεται ήδη στη δεύτερη θητεία του, γεγονός που καθιστά μια τρίτη υποψηφιότητα, υπό κανονικές συνθήκες, συνταγματικά αδύνατη. Η διάταξη αυτή εισήχθη το 2016, όταν το πολίτευμα άλλαξε σε προεδρικό σύστημα, με στόχο να διασφαλίζεται η θεσμική εναλλαγή.

Το παράθυρο του άρθρου 116

Ωστόσο, το Σύνταγμα δεν είναι απόλυτο. Το άρθρο 116 προβλέπει μια εξαίρεση που μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα. Εάν η Εθνοσυνέλευση αποφασίσει, με αυξημένη πλειοψηφία, τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας, ο εν ενεργεία πρόεδρος αποκτά το δικαίωμα να είναι εκ νέου υποψήφιος.

Η διάταξη αυτή δημιουργήθηκε για να αποτρέπει θεσμικά αδιέξοδα, αλλά στην πράξη λειτουργεί ως μια νόμιμη οδός παράκαμψης του ορίου των δύο θητειών. Πολλοί Τούρκοι συνταγματολόγοι θεωρούν ότι το σενάριο αυτό είναι το πιο ρεαλιστικό, καθώς δεν απαιτεί χρονοβόρες διαδικασίες αναθεώρησης.

Η δυνατότητα του άρθρου 175

Υπάρχει και μια τρίτη οδός, αυτή του άρθρου 175, που ρυθμίζει την αναθεώρηση του ίδιου του Συντάγματος. Για να τροποποιηθεί το άρθρο 101 και να επιτραπεί τρίτη θητεία, η πρόταση πρέπει να συγκεντρώσει την υποστήριξη των 3/5 της Βουλής (360 ψήφοι) για να τεθεί σε δημοψήφισμα, ή των 2/3 (400 ψήφοι) για να επικυρωθεί απευθείας από το Κοινοβούλιο.

Από νομικής πλευράς, η αναθεώρηση είναι απολύτως εφικτή. Το Σύνταγμα δεν προστατεύει τις διατάξεις για τις θητείες ως «αιώνιες». Οι μόνες μη αναθεωρήσιμες διατάξεις είναι αυτές που κατοχυρώνουν τον δημοκρατικό, κοσμικό και ενιαίο χαρακτήρα του τουρκικού κράτους.

Το πραγματικό εμπόδιο

Η δυσκολία, ωστόσο, δεν είναι νομική αλλά πολιτική. Η κυβερνητική συμμαχία του AKP και του MHP δεν διαθέτει αυτή τη στιγμή τις απαιτούμενες πλειοψηφίες για μια συνταγματική αναθεώρηση. Χωρίς ευρύτερες συναινέσεις ή αλλαγές στους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς, η τρίτη οδός παραμένει κλειστή.

Συνεπώς, η συζήτηση για την τρίτη υποψηφιότητα του Ερντογάν δεν είναι απλή πολιτική φημολογία. Είναι μια σύνθετη συνταγματική άσκηση, όπου τα άρθρα 101, 116 και 175 συνθέτουν ένα πλέγμα δυνατοτήτων. Η τελική απάντηση θα δοθεί όχι στα νομικά εγχειρίδια, αλλά στις πολιτικές ισορροπίες της Άγκυρας.

«Το πραγματικό εμπόδιο για μια νέα υποψηφιότητα του Ερντογάν δεν είναι νομικό αλλά πολιτικό»