Μια ιδιωτική κουβέντα και ένας αυθόρμητος προβληματισμός με την τ. Γενική Γραμματέα Ισότητας των Φύλων, Φωτεινή Κούβελα, γύρω από το τραγούδι «Η Σκλάβα» (σε μουσική Γιώργου Μουζάκη και στίχους Γιώργου Γιαννακόπουλου), στάθηκε η αφορμή για αυτή τη σκέψη.
Κωνσταντίνα Μίχου | 02.10.2026 Απόψεις
Προφανώς, το ζητούμενο σε μια τέτοια συζήτηση δεν είναι ο εξοστρακισμός ή η «διαγραφή» τραγουδιών που άφησαν εποχή —δεν είμαστε δα κι οι «τρελές» που θέλουν να εξαφανίσουν τη μουσική μας ιστορία— αλλά η συνειδητοποίηση του πώς η λαϊκή κουλτούρα αποτυπώνει τα στερεότυπα της κάθε εποχής.
Όταν η Τζένη Βάνου τραγουδούσε «Η σκλάβα σου ήμουν, η σκλάβα σου είμαι και σκλάβα θα μείνω», ή όταν στο «Θέλω κοντά σου να μείνω» ακουγόταν ο στίχος «Θέλω σκιά σου να γίνω», οι λέξεις αυτές δεν ήταν απλώς ερωτικές υπερβολές. Εξέφραζαν τα ίδια τα κοινωνικά και νομικά ισχύοντα της Ελλάδας των δεκαετιών του ’50, του ’60, αλλά και του ’70. Και βέβαια, μόνο τυχαίο δεν είναι το γεγονός ότι αυτοί οι στίχοι γράφτηκαν από ανδρικό χέρι και αποδόθηκαν από την καθηλωτική φωνή της Βάνου. Μέσα από αυτή τη διαδρομή, η γυναικεία υποταγή παρουσιαζόταν ως μια «οικειοθελής» αποδοχή, σαν η ίδια η γυναίκα να επιζητούσε την απώλεια της αυτονομίας της στο όνομα του απόλυτου έρωτα.
Από τον νόμο στην πίστα
Για να καταλάβουμε πόσο βαθιά ήταν αυτή η εξάρτηση, αρκεί να αναλογιστούμε ότι μόλις το 1983, με την ιστορική αναμόρφωση του Οικογενειακού Δικαίου (ν.1329/1983, Υπουργός Δικαιοσύνης Γεώργιος-Αλέξανδρος Μαγκάκης, Κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου), η ελληνική πολιτεία άλλαξε το θεσμικό πλαίσιο. Μέχρι τότε, η γυναίκα αντιμετωπιζόταν ως οικονομικό βάρος μέσω του θεσμού της προίκας, έχανε υποχρεωτικά το επίθετό της για να πάρει εκείνο του συζύγου, διωκόταν ποινικά για μοιχεία με δυσανάλογο κοινωνικό διασυρμό, ενώ ο άντρας οριζόταν θεσμικά ως ο «αρχηγός της οικογένειας». Όταν, λοιπόν, μια γυναίκα θεωρούνταν και από τον νόμο εξαρτώμενο μέλος, οι στίχοι περί «σκλαβιάς» ήταν ο καθρέφτης της καθημερινότητάς της.
Η παρατήρηση της Φωτεινής Κούβελα για «Τη Σκλάβα» δεν κρύβει καμία διάθεση λογοκρισίας. Κανείς δεν θέλει να εξαφανίσει αριστουργήματα του ελληνικού πενταγράμμου, συνθέσεις του Μουζάκη ή τις ανεπανάληπτες ερμηνείες της Τζένης Βάνου. Το ζητούμενο είναι η έμφυλη ευαισθητοποίηση. Να μπορούμε να απολαμβάνουμε τη μουσική μας κληρονομιά, αναγνωρίζοντας παράλληλα τη διαδρομή που διανύσαμε ως κοινωνία. Παρατηρούμε το παρελθόν με κριτική ματιά, δεν το ακυρώνουμε. Ακούμε αυτά τα τραγούδια με νοσταλγία για τη μουσική τους αξία, αλλά και με την ικανοποίηση ότι η έννοια της γυναίκας ως «σκλάβας» ανήκει πια οριστικά στο παρελθόν. Τόσο στα χαρτιά όσο και στις συνειδήσεις.
Και για να είμαστε απόλυτα ειλικρινείς….. αν πιάσετε τον εαυτό σας να τραγουδάει με πάθος στο τιμόνι «Η σκλάβα σου είμαι», συνεχίστε ελεύθερα χωρίς καμία ενοχή! Αν πάλι τύχει και το βάλει ο σύντροφός σας στο ραδιόφωνο, μην ορμήξετε να τον χαστουκίσετε. Φιλήστε τον, χαμογελάστε και —αν θέλετε να του το αφιερώσετε κιόλας— κάντε το, καθιστώντας του όμως σαφές με το σχετικό νεύμα ότι η «σκλαβιά» λήγει εκεί που τελειώνει το τραγούδι. Άλλωστε, το Οικογενειακό Δίκαιο έχει αλλάξει από το ’83… και καλό είναι να μην το ξεχνάει κανείς!
