29 Ιουνίου 2026
Από το ΝΑΤΟ του 1952 μέχρι τη Σύνοδο της Άγκυρας: ο Ευάγγελος Βενιζέλος εξηγεί γιατί η Ελλάδα δεν πρέπει ούτε να πανικοβάλλεται ούτε να αυταπατάται
Η τέχνη της στρατηγικής ψυχραιμίας
Ο Ευάγγελος Βενιζέλος μίλησε στο Athens Defence Conference. Και είπε πράγματα που σπάνια ακούγονται δημόσια. Η Ελλάδα, τόνισε, πρέπει να αντιμετωπίζει τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις με «στρατηγική ψυχραιμία». Δεν πρέπει να πανικοβάλλεται. Δεν πρέπει να κάνει ότι δεν βλέπει. Ούτε όμως και να αυταπατάται. Η συμπάθεια του Ντόναλντ Τραμπ για τον Ερντογάν δεν είναι έκπληξη, είπε. Είναι δεδομένη. Και η Ουάσινγκτον θέλει την Τουρκία εντός του δυτικού συστήματος ασφαλείας. Αυτό δεν αλλάζει.
Ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης πήγε ακόμα πιο πίσω. Αναφέρθηκε στο 1952. Στο αφήγημα που διαμόρφωσαν Ελλάδα και Τουρκία όταν μπήκαν μαζί στο ΝΑΤΟ. «Πρέπει να δούμε αν το αφήγημα του 1952 ισχύει», είπε. Και πρόσθεσε κάτι που λίγοι τολμούν να πουν: η θέση των ΗΠΑ στη Συμμαχία είναι κυρίαρχη. Το βλέπεις και χορογραφικά, είπε. Το βλέπεις και σκηνογραφικά. Ο Αμερικανός Πρόεδρος μπαίνει και όλα αλλάζουν.
«Ξέρω πώς φέρονται τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ όταν παρίσταται ο Αμερικανός Πρόεδρος. Το καταλαβαίνει κανείς και χορογραφικά, σκηνογραφικά.»
Το «αμάρτημα του μικρομεγαλισμού» και η πραγματικότητα
Ο κ. Βενιζέλος δεν δίστασε να μιλήσει και για τα εσωτερικά μας. Η Ελλάδα, είπε, δεν πρέπει να υποπίπτει στο «αμάρτημα του μικρομεγαλισμού». Υπάρχουν χώρες στην Ευρώπη που έχουν πυρηνικά όπλα. Που έχουν μόνιμη έδρα στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Η Γαλλία. Η Βρετανία. Εμείς δεν είμαστε εκεί. Και οφείλουμε να το θυμόμαστε. Αυτό δεν σημαίνει ηττοπάθεια. Σημαίνει ρεαλισμό. Σημαίνει να ξέρεις πού βρίσκεσαι για να μπορείς να χαράξεις πορεία.
Εξάλλου, έκανε ειδική αναφορά στην τουρκική απειλή. Είπε ότι μετά την εισβολή του 1974, η Ελλάδα αντιμετωπίζει ένα διαρκές πρόβλημα ασφάλειας. Υπάρχει το casus belli. Υπάρχει η διατυπωμένη απειλή. Και αυτό συνιστά μια ιδιομορφία εντός του ΝΑΤΟ. «Δεν είναι εύκολο να αλλάξεις την αντίληψη για το ποιος είναι ο εχθρός», σημείωσε. Αναμφίβολα, αυτή είναι μια από τις πιο ειλικρινείς παραδοχές που έχουν ακουστεί δημόσια.
ΤΙ ΕΙΠΕ Ο ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ:
- Η Ελλάδα πρέπει να αντιμετωπίζει τις ΗΠΑ-Τουρκία με «στρατηγική ψυχραιμία».
- Το αφήγημα του 1952 για το ΝΑΤΟ χρειάζεται επανεξέταση.
- Η Ελλάδα υπερκαλύπτει τον στόχο αμυντικών δαπανών – αλλά με το βλέμμα στην Τουρκία.
- Ο λαϊκισμός ανθίζει και στην εξωτερική πολιτική – υπάρχει και ο «φθηνός εθνικολαϊκισμός».
Εσωτερικό μέτωπο και ο κίνδυνος του λαϊκισμού
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη για εσωτερικό μέτωπο. «Δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία τι θα γίνει στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ», είπε. «Μεγάλη σημασία έχει να έχουμε εδώ εσωτερικό μέτωπο που επιτρέπει στη χώρα να έχει εξωτερική πολιτική». Με άλλα λόγια, ο κ. Βενιζέλος υπονοεί ότι η χώρα σπαταλά ενέργεια σε εσωτερικές αντιπαραθέσεις την ώρα που ο κόσμος γύρω της αλλάζει.
Προειδοποίησε και για τον λαϊκισμό. «Ο λαϊκισμός ανθίζει παντού», είπε. «Ανθίζει στην οικονομική πολιτική αλλά και στην εξωτερική πολιτική. Υπάρχει και ο φθηνός εθνικολαϊκισμός». Αναφέρθηκε στη διάκριση του Μαξ Βέμπερ ανάμεσα στην «ηθική της ευθύνης» και την «ηθική της πεποίθησης». Αναμφίβολα, η αναφορά αυτή δεν ήταν τυχαία. Αφορά ένα πολιτικό σύστημα που συχνά θυσιάζει την ευθύνη στον βωμό της εύκολης ρητορικής.
Κλείνοντας, ο κ. Βενιζέλος έστειλε ένα τελευταίο μήνυμα. «Τον ρυθμό των ελληνοτουρκικών σχέσεων πρέπει να τον ελέγχει η Ελλάδα και η Τουρκία, κανείς τρίτος», είπε. Πρόκειται για μια φράση που αξίζει να σταθεί κανείς. Διότι όσο η Ελλάδα ετεροκαθορίζεται από τη στάση των ΗΠΑ ή της ΕΕ, δεν μπορεί να χαράξει πραγματικά ανεξάρτητη εθνική στρατηγική. Και ο κ. Βενιζέλος το ξέρει.
«Δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία τι θα γίνει στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ. Μεγάλη σημασία έχει να έχουμε εδώ εσωτερικό μέτωπο που επιτρέπει στη χώρα να έχει εξωτερική πολιτική.»
