Το διεθνές δίκαιο ως άλλοθι – Και η πολιτική της μειωμένης ευθύνης

Από την αυταπάτη της δικαίωσης στην πραγματικότητα των συμβιβασμών

Η καραμέλα του διεθνούς δικαίου

Υπάρχει μια κατηγορία πολιτικού λόγου στην Ελλάδα. Έχει γίνει σχεδόν αυτοτελές είδος. Η επίκληση του «διεθνούς δικαίου». Το ακούς παντού. Σαν καραμέλα. Σαν μαγική λύση.

Λειτουργεί σαν μηχανισμός. Όταν όλα αποτυγχάνουν, το διεθνές δίκαιο θα έρθει να διορθώσει. Όμως το διεθνές δίκαιο δεν είναι μηχανή απονομής δικαιοσύνης. Δεν είναι ουδέτερος αυτόματος κριτής. Είναι πεδίο διαπραγμάτευσης, ερμηνείας και ισχύος.

Η μεγάλη αντίφαση

Από τη μία, πολιτικοί και αναλυτές δηλώνουν βέβαιοι: «το διεθνές δίκαιο μας δικαιώνει». Από την άλλη, αποδέχονται τη μειωμένη επήρεια. Δεν υπάρχει χώρος για ωραιοποιήσεις. Η μειωμένη επήρεια δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι πολιτική παραδοχή. Ότι η πλήρης επήρεια δεν είναι δεδομένη.

Άρα τι ισχύει τελικά; Όταν αποδέχεσαι μειωμένη επήρεια σε διεθνείς συμφωνίες, αλλά στο εσωτερικό καταναλώνεις αφήγημα απόλυτης δικαίωσης, τότε δεν έχεις στρατηγική. Έχεις διπλή γλώσσα.

Το άλλοθι της αδράνειας

Η συνεχής επίκληση του διεθνούς δικαίου μεταθέτει την ευθύνη. Αν κάτι δεν λυθεί, φταίει η διεθνής συγκυρία. Αν κάτι δεν προχωρήσει, φταίει η αναμονή για τη Χάγη. Αν υπάρξει υποχώρηση, η δικαιολογία είναι έτοιμη: «έτσι είναι το διεθνές δίκαιο».

Όμως το διεθνές δίκαιο δεν είναι ευθεία γραμμή. Οι συμφωνίες οριοθέτησης δείχνουν κάτι που σπάνια λέγεται. Δεν υπάρχει απόλυτη εφαρμογή κανόνων. Άλλοτε κυριαρχεί η γεωμετρία. Άλλοτε οι συμβιβασμοί. Άλλοτε η μειωμένη επήρεια. Αυτό δεν είναι παρέκκλιση. Είναι ο κανόνας.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι άλλο: Πότε το επικαλείσαι ως εργαλείο στρατηγικής; Και πότε το χρησιμοποιείς ως άλλοθι για να μην πάρεις αποφάσεις; Η εξωτερική πολιτική απαιτεί ρίσκο. Η διαχείριση εντυπώσεων απαιτεί αφηγήματα.

«Το διεθνές δίκαιο δεν είναι ούτε σωτήρας ούτε απάτη. Είναι εργαλείο. Όταν όμως χρησιμοποιείται μόνο ως πολιτικό αφήγημα, τότε υπηρετεί την αναβολή»

Το κόστος της αναβολής

Το διεθνές δίκαιο είναι εργαλείο. Όχι ουδέτερος κριτής. Όχι μαγική λύση. Όταν χρησιμοποιείται αποκλειστικά ως αφήγημα εσωτερικής κατανάλωσης, παύει να υπηρετεί τη στρατηγική. Αρχίζει να υπηρετεί την αναβολή.

Και στο τέλος, το κόστος αυτής της αναβολής δεν το πληρώνουν οι λέξεις. Το πληρώνουν οι πραγματικότητες. Οι χαμένες ευκαιρίες. Οι συμβιβασμοί που δεν αναγνωρίζονται. Η υποχώρηση που βαφτίζεται στρατηγική.