Όταν η Αριστερά Έχασε την Ιστορία της: Πώς η Αδυναμία Αφηγήματος Διαλύει Κόμματα και Διαστά Ψηφοφόρους

Η Διάψευση μιας Ηθικής Υπόσχεσης και το Κενό που Γέννησε Τέρατα

Η Πολυδιάσπαση Είναι το Σύμπτωμα, Όχι η Ασθένεια

Ησυζήτηση για την κρίση της Αριστεράς στην Ευρώπη συνήθως ξεκινά από την εικόνα της πολυδιάσπασης. Κόμματα που διασπώνται, κινήσεις που γεννιούνται και εξαφανίζονται, συμμαχίες που σχηματίζονται και διαλύονται πριν αποκτήσουν πολιτικό βάθος. Ωστόσο, η πολυδιάσπαση δεν αποτελεί την αιτία της κρίσης. Είναι το αποτέλεσμα. Η πραγματική κρίση βρίσκεται βαθύτερα: στην αδυναμία διαμόρφωσης ενός συνεκτικού αφηγήματος για τον κόσμο του 21ου αιώνα.

Τα πολιτικά κόμματα δεν επιβιώνουν μόνο χάρη στους μηχανισμούς τους, τις οργανώσεις τους ή τα ιστορικά τους σύμβολα. Επιβιώνουν επειδή προσφέρουν μια ερμηνεία της πραγματικότητας. Δίνουν στους πολίτες έναν τρόπο να κατανοήσουν το παρόν και να φανταστούν το μέλλον. Όταν αυτό το αφήγημα εξασθενεί, αρχίζει η αποσύνθεση — πρώτα ιδεολογική, ύστερα οργανωτική και τελικά εκλογική.

Από τον Βιομηχανικό Εργάτη στον Επισφαλή Εργαζόμενο

Ηευρωπαϊκή Αριστερά του 20ού αιώνα διέθετε ένα ισχυρό και ευανάγνωστο αφήγημα: η οικονομική ανάπτυξη έπρεπε να συνοδεύεται από κοινωνική δικαιοσύνη, το κράτος όφειλε να προστατεύει τον πολίτη από τις ακραίες ανισότητες της αγοράς, η εργασία αποτελούσε το κεντρικό στοιχείο κοινωνικής ένταξης. Όμως η παγκοσμιοποίηση, η ψηφιακή οικονομία, η αποβιομηχάνιση, η τεχνητή νοημοσύνη και οι δημογραφικές μεταβολές έχουν δημιουργήσει ένα εντελώς διαφορετικό κοινωνικό περιβάλλον. Ο βιομηχανικός εργάτης δεν αποτελεί πλέον τον κυρίαρχο πολιτικό πρωταγωνιστή — στη θέση του εμφανίζονται επισφαλείς εργαζόμενοι, freelancers, ψηφιακοί νομάδες και πολίτες που βιώνουν ανασφάλεια χωρίς να εντάσσονται εύκολα στις παλιές ταξικές κατηγορίες.

Σε πολλές περιπτώσεις, η Αριστερά κατάφερε να διατηρήσει ισχυρές ηθικές και αξιακές θέσεις, αλλά δυσκολεύτηκε να τις μετατρέψει σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διακυβέρνησης. Μίλησε πειστικά για δικαιώματα, αλλά λιγότερο πειστικά για παραγωγή πλούτου. Μίλησε για συμπερίληψη, αλλά όχι πάντα για κοινωνική συνοχή. Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία ενός πολιτικού κενού — και η πολιτική απεχθάνεται τα κενά.

Το Βάρος που Έπεσε στους «Εύκολους» Φορολογούμενους

Σημαντικό μέρος των μεσαίων στρωμάτων, που είχαν ήδη υποστεί τις συνέπειες της δεκαετούς κρίσης, βρέθηκαν αντιμέτωπα με υψηλή φορολογική επιβάρυνση και αυξημένες ασφαλιστικές εισφορές. Στη συλλογική συνείδηση πολλών επαγγελματιών και μικρομεσαίων επιχειρηματιών διαμορφώθηκε η εντύπωση ότι το κόστος της προσαρμογής μεταφέρθηκε δυσανάλογα σε εκείνους που δήλωναν τα εισοδήματά τους. Την ίδια στιγμή, η μεταβίβαση μεγάλου μέρους των «κόκκινων» δανείων σε funds ενίσχυσε την αίσθηση ότι χιλιάδες πολίτες έχασαν την προστασία που περίμεναν από έναν πολιτικό χώρο ο οποίος είχε αναδειχθεί ακριβώς πάνω στην υπόσχεση κοινωνικής προστασίας.

Όταν χαθεί η πίστη στο αφήγημα, η οργανωτική συνοχή ακολουθεί συνήθως λίγο αργότερα. Και η Αριστερά —στην Ελλάδα και στην Ευρώπη— βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη όχι απλώς με μια εκλογική υποχώρηση, αλλά με μια υπαρξιακή κρίση νοήματος.