Το νομοσχέδιο «σταθερότητας» που «αποσταθεροποιεί» το ελληνικό σινεμά

Ο νέος υπό ψήφιση νόμος για τον οπτικοακουστικό τομέα στην Ελλάδα, με τον γενικό τίτλο «Greece on Screen», περιλαμβάνει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης πενταετούς διάρκειας, ύψους 750.000.000 ευρώ. Το σχέδιο καλύπτει όλους τους τομείς του οπτικοακουστικού τομέα: από την εγχώρια κινηματογραφική παραγωγή και τη διανομή μέχρι την προσέλκυση ξένων παραγωγών, την τηλεόραση, τα βιντεοπαιχνίδια, δράσεις εξωστρέφειας και την ίδρυση Σχολής Τεχνικών Κινηματογράφου και Οπτικοακουστικών Μέσων.

Μια εβδομάδα μετά το τέλος της δημόσιας διαβούλευσης για το επικείμενο νομοσχέδιο, η κινηματογραφική κοινότητα παραμένει ανήσυχη. Η ειρωνεία είναι ότι το νομοσχέδιο, το οποίο προσβλέπει στην «σταθερότητα του πλαισίου», έχει προκαλέσει «αποσταθεροποίηση» στους κόλπους της ελληνικής κινηματογραφικής κοινότητας.

«Σκοπός του παρόντος Μέρους είναι η ανάπτυξη του Οπτικοακουστικού Δημιουργικού Τομέα μέσω της θέσπισης σταθερού και συνεκτικού θεσμικού πλαισίου για την υλοποίηση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης, με έμφαση στον πολυετή προγραμματισμό και στη διασφάλιση της σταθερότητας και της προβλεψιμότητας των πόρων»

Η δημόσια διαβούλευση – Η ασφυκτική διαδικασία

Το σχέδιο νόμου αναρτήθηκε για δημόσια διαβούλευση από τις 7 Ιουλίου, αφήνοντας στον οπτικοακουστικό κλάδο μόλις δώδεκα ημέρες για να μελετήσει και να σχολιάσει ένα εκτενές θεσμικό πλαίσιο που θα καθορίσει για πολλά χρόνια το μέλλον της εθνικής κινηματογραφικής πολιτικής. Η Ένωση Ελληνικού Ντοκιμαντέρ εξέφρασε έντονη διαμαρτυρία για αυτή την ασφυκτική διαδικασία, υπογραμμίζοντας ότι ένα τέτοιο νομοσχέδιο δεν μπορεί να εισάγεται αιφνιδιαστικά και να συζητείται μέσα σε ελάχιστες ημέρες.

Στη συνέχεια, η Ένωση Ελληνικού Ντοκιμαντέρ διαμαρτυρήθηκε έντονα για τη μη αποδοχή της συμμετοχής της στην ακρόαση φορέων της Διαρκούς Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής, παρά το γεγονός ότι η παρουσία της προτάθηκε από το ΠΑΣΟΚ–Κίνημα Αλλαγής και το ΚΚΕ.

Τα κρίσιμα σημεία της διαβούλευσης

Με τη δημόσια διαβούλευση να έχει λήξει από την περασμένη Δευτέρα, σταχυολογούμε τις αντιδράσεις και τις επίσημες ανακοινώσεις φορέων, προκειμένου να αντιληφθούμε τι κέρδος προέκυψε και ποια είναι τα σημεία που βρίσκουν την κοινότητα ανήσυχη.

1. Διαδικασίες με ισχύ νόμου

Το σημαντικότερο ίσως σημείο του νομοσχεδίου είναι ότι οι διατάξεις που αφορούν στις διαδικασίες αξιολόγησης, επιλογής και χρηματοδότησης των προτάσεων μέσω των Επιλεκτικών Προγραμμάτων βρίσκονται διατυπωμένες στο νομοσχέδιο και όχι στον ειδικό κανονισμό του ΕΚΚΟΜΕΔ. Η ΕΣΠΕΚ και τα σωματεία ΣΑΠΟΕ, ASIFA HELLAS και ΠΑΚΤ ζήτησαν συντονισμένα την κατάργηση αυτών των διατάξεων, αλλά το αίτημα δεν έγινε δεκτό.

2. Κεντρική Επιτροπή Αξιολόγησης

Ένα άλλο πρόβλημα ήταν ο ορισμός μιας Κεντρικής Επιτροπής Αξιολόγησης ως τελικής για τα επιλέξιμα προγράμματα χρηματοδότησης. Μετά τη συντονισμένη επέμβαση της ΕΣΠΕΚ με τα σωματεία, αποσύρθηκε ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Πολιτισμού από την Κεντρική Επιτροπή Αξιολόγησης. Ωστόσο, παραμένει η ανησυχία για την υπερσυγκέντρωση εξουσιών, χωρίς αντίστοιχες εγγυήσεις διαφάνειας και λογοδοσίας.

3. Αναγνώστες

Το θέμα των αναγνωστών, των ατόμων δηλαδή που θα αξιολογούν σχέδια ταινιών και σενάρια, άνοιξε πολλαπλά ζητήματα. Η ΕΣΠΕΚ ζήτησε ο θεσμός των αναγνωστών να θωρακιστεί και να οριστούν ως αναγνώστες Σκηνοθέτες, Σεναριογράφοι ή Παραγωγοί με αναγνωρισμένη επαγγελματική εμπειρία. Οι προτάσεις αυτές δεν εισακούστηκαν. Στο επίπεδο των αναγνωστών δεν έγινε καμία αλλαγή σε σχέση με όσα αρχικά αναφέρονταν στο σχέδιο νόμου.

4. Ανάκληση για λόγους «δημοσίου συμφέροντος»

Ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα του σχεδίου νόμου ήταν η ρύθμιση που προέβλεπε ανάκληση χρηματοδότησης «για λόγους προστασίας του δημόσιου συμφέροντος». Μετά τη συντονισμένη επέμβαση των σωματείων, ο όρος «δημόσιο συμφέρον» απαλείφθηκε «ως αόριστη αιτία ανάκλησης χρηματοδότησης».

«Η εισαγωγή μιας τόσο αόριστης έννοιας θυμίζει άλλες, σκοτεινές εποχές, κατά τις οποίες η κρατική εξουσία αποφάσιζε ποια έργα επιτρέπεται να δημιουργούνται και ποια όχι»

5. Ολοκλήρωση φακέλου παραγωγής

Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, οι δικαιούχοι προέγκρισης υποχρεούνταν να οριστικοποιήσουν τον φάκελο παραγωγής εντός δύο ετών. Μετά τις αντιδράσεις, ο χρόνος ολοκλήρωσης ενός έργου μπορεί να παραταθεί από δύο σε τρία χρόνια.

6. Τηλεοπτική επέλαση σε Cash Rebate και Επιλεκτικά Προγράμματα

Μια γενικότερη ανησυχία που έχει εκφραστεί είναι η εισβολή της τηλεόρασης τόσο στο Cash Rebate όσο και στα επιλεκτικά προγράμματα. Στα τηλεοπτικά προγράμματα συμπεριλαμβάνονται τώρα τηλεπαιχνίδια, εκπομπές ανάδειξης ταλέντων και reality shows. Ο κίνδυνος είναι σαφής: η μείωση των χρημάτων που θα δοθούν στην εγχώρια κινηματογραφική παραγωγή, καθώς τα τηλεοπτικά προϊόντα είναι πιο προσοδοφόρα.

Οι αντιδράσεις των φορέων

Ένωση Σκηνοθετών Παραγωγών Ελληνικού Κινηματογράφου (ΕΣΠΕΚ)

Η ΕΣΠΕΚ ζητά:

• Την κατάργηση της Κεντρικής Πενταμελούς Επιτροπής
• Τη θωράκιση του ρόλου των αναγνωστών, με δεσμευτική βαθμολόγηση στην τελική έγκριση
• Τον ορισμό της δεξαμενής των αναγνωστών από Σκηνοθέτες, Σεναριογράφους, Παραγωγούς με αναγνωρισμένη εμπειρία
• Τον ορισμό τετραετούς χρόνου ολοκλήρωσης των έργων
• Τη δίκαιη κατανομή των διαθέσιμων πόρων, ώστε η διεύρυνση των δράσεων να μην γίνεται εις βάρος του ελληνικού κινηματογράφου

Ένωση Ελληνικού Ντοκιμαντέρ (ΕΕΝ)

Η ΕΕΝ απαιτεί:

• Την πλήρη απόσυρση των διατάξεων που αφορούν την Κεντρική Επιτροπή Αξιολόγησης
• Την πλήρη διαγραφή της διάταξης που επιτρέπει την ανάκληση χρηματοδότησης για λόγους «δημόσιου συμφέροντος»
• Να εξαιρεθούν από το Cash Rebate τα τηλεπαιχνίδια, τα reality και οι εκπομπές γενικής ψυχαγωγίας
• Την πλήρη και αποδεδειγμένη συμμόρφωση με την υποχρέωση του 1,5% για τους τηλεοπτικούς σταθμούς

Ένωση Σκηνοθετών Δημιουργών (ΕΣΔ)

Η ΕΣΔ ζητά την άμεση απόσυρση του νομοσχεδίου, υποστηρίζοντας ότι το νομοσχέδιο αντιμετωπίζει τον κινηματογράφο ως επενδυτικό σχέδιο, όχι ως τέχνη. Συγκεκριμένα, ζητά:

• Θεσμοθετημένη χρηματοδότηση των επιλεκτικών προγραμμάτων στα 16 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο
• Υποχρεωτική συνεισφορά 2–5% επί των εγχώριων εσόδων κάθε πλατφόρμας streaming προς όφελος της ελληνικής κινηματογραφικής τέχνης
• Σταθερή κρατική χρηματοδότηση του πολιτισμού στο 2% του προϋπολογισμού

Κινηματογραφική Ένωση Βορείου Ελλάδος (Κ.Ε.Β.Ε.)

Η Κ.Ε.Β.Ε. επισημαίνει την απουσία ολοκληρωμένης πολιτικής για την κινηματογραφική διανομή, τις κινηματογραφικές αίθουσες και το μη εμπορικό κύκλωμα. Σε αντίθεση με τις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες (Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία, Ηνωμένο Βασίλειο), η Ελλάδα δεν διαθέτει ουσιαστική πολιτική για τη διανομή και την έκθεση των έργων στο κοινό, δημιουργώντας ένα δομικά ελλιπές σύστημα.

Η Κ.Ε.Β.Ε. προτείνει:

• Δημιουργία «Distribution Greece» για τη χρηματοδότηση διανομέων, P&A, υποτιτλισμού και διεθνών πωλήσεων
• Δημιουργία «Cinema Exhibition Greece» για την ενίσχυση ανεξάρτητων κινηματογράφων και θερινών σινεμά
• Πρόγραμμα εκσυγχρονισμού κινηματογραφικών αιθουσών
• Ενίσχυση της κυκλοφορίας ελληνικών και ευρωπαϊκών ταινιών
• Δημιουργία Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης Κοινού (Audience Development)

Η μεγαλύτερη αδυναμία του νομοσχεδίου, όπως επισημαίνει η Κ.Ε.Β.Ε., είναι ότι αντιμετωπίζει τον κινηματογράφο ως βιομηχανία παραγωγής και όχι ως ολοκληρωμένη αλυσίδα αξίας, αγνοώντας τους κρίκους της διανομής και της προβολής.