Το βουλγαρικό αεροσκάφος που «σάρωσε» τον Ελευθέριος Βενιζέλος – και το ελληνικό κενό

Ένα αεροσκάφος της βουλγαρικής Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας πέταξε για ώρες πάνω από την Αθήνα, αναστατώνοντας την κίνηση – η αιτία δεν ήταν στρατιωτική, αλλά αποκαλυπτική της κατάστασης στην ΥΠΑ

Η ασυνήθιστη παρουσία

Ένα βουλγαρικό Dassault Falcon 2000 εμφανίστηκε ξαφνικά στους ουρανούς της Αττικής στις 9 Ιουνίου, κάνοντας επανειλημμένους γύρους πάνω από τον Διεθνή Αερολιμένα «Ελευθέριος Βενιζέλος» για περισσότερο από μία ώρα. Η παρουσία του δεν πέρασε απαρατήρητη: αρκετά αεροπλάνα εκτράπηκαν από τις διαδρομές τους, αναγκάστηκαν να περιμένουν στον αέρα ή να αλλάξουν προσέγγιση. Το περιστατικό, ωστόσο, δεν είχε στρατιωτικό χαρακτήρα. Ούτε επρόκειτο για έκτακτη ανάγκη.

Ήταν, αντιθέτως, μια από εκείνες τις διαδικασίες που συμβαίνουν ακριβώς επειδή πρέπει να γίνουν – και που κανείς δεν παρατηρεί, παρά μόνο όταν κάτι πάει στραβά. Το βουλγαρικό αεροσκάφος είχε αναλάβει έναν κρίσιμο ρόλο: τον έλεγχο των ραδιοβοηθημάτων του αεροδρομίου, μια διαδικασία γνωστή ως flight inspection ή flight calibration. Το γεγονός ότι την επιχείρηση ανέλαβε ξένο αεροσκάφος, ωστόσο, αποκαλύπτει μια βαθύτερη αδυναμία της ελληνικής Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ).

Τι είναι ο έλεγχος ραδιοβοηθημάτων και γιατί είναι αναγκαίος

Για να λειτουργήσει ένα σύγχρονο αεροδρόμιο, απαιτείται ένα πυκνό δίκτυο ηλεκτρονικών βοηθημάτων ναυτιλίας. Αυτά τα συστήματα – VOR (παντοκατευυντικοί ραδιοφάροι), DME (σύστημα μέτρησης απόστασης) και κυρίως ILS (σύστημα οδήγησης τελικής προσέγγισης) – κατευθύνουν τους πιλότους σε κάθε φάση της πτήσης, από την κατεύθυνση του διαδρόμου προσγείωσης έως τον ακριβή εντοπισμό θέσης σε συνθήκες μηδενικής ορατότητας. Η ακρίβεια αυτών των συστημάτων είναι ζωτικής σημασίας.

Γι’ αυτόν τον λόγο, τα ραδιοβοηθήματα χρειάζονται περιοδικό «από αέρος» έλεγχο. Εξειδικευμένα αεροσκάφη, εξοπλισμένα με ειδικά όργανα, πετούν συγκεκριμένες διαδρομές πάνω από τον αερολιμένα, καταγράφοντας αν τα σήματα που εκπέμπουν οι επίγειες κεραίες είναι σωστά. Αν εντοπιστεί απόκλιση, ακολουθεί άμεση ρύθμιση – calibration – πριν το σύστημα τεθεί ξανά σε λειτουργία. Ο έλεγχος αυτός δεν γίνεται κατά βούληση. Καθορίζεται από διεθνή πρότυπα του ICAO και της EASA και πρέπει να επαναλαμβάνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα. Για έναν πολυσύχναστο αερολιμένα όπως το «Ελ. Βενιζέλος», η αναγκαιότητά του είναι αδιαπραγμάτευτη – ιδίως λίγο πριν την τουριστική αιχμή.

Γιατί χρειάστηκε βουλγαρικό αεροσκάφος

Η ΥΠΑ ανήκει στους ελάχιστους φορείς αεροναυτιλίας παγκοσμίως που διαθέτουν ιδιόκτητα αεροσκάφη για αυτόν τον σκοπό. Το σημαντικότερο από αυτά είναι ένα Cessna Citation X C750 – το ταχύτερο αμιγώς εμπορικό jet στον κόσμο, με ταχύτητα που φτάνει τα 1.145 χλμ./ώρα. Το αεροσκάφος είναι ειδικά διασκευασμένο για ρόλο flight inspection και οι υπηρεσίες της ΥΠΑ επεκτείνονταν – ή επεκτείνονταν – πέρα από τα ελληνικά σύνορα, με την Πολεμική Αεροπορία και την Κυπριακή Δημοκρατία να χρησιμοποιούν αυτή τη δυνατότητα.

Σήμερα, ωστόσο, και τα δύο αεροσκάφη της Μονάδας Πτητικών Μέσων (ΜΠΜ) είναι καθηλωμένα λόγω βλαβών που δεν έχουν ακόμη αποκατασταθεί. Ένα από αυτά, αξίας 34 εκατομμυρίων ευρώ, παραμένει ακινητοποιημένο. Το Cessna Citation X πέρασε βαριά συντήρηση τον Ιούλιο του 2025, με το τεχνικό προσωπικό της ΥΠΑ να ολοκληρώνει δεκαετείς προγραμματισμένες εργασίες υπό καθεστώς πιστοποίησης EASA Part-145 και Part-CAMO. Ωστόσο, προφανώς εμφανίστηκε νέα βλάβη που το κρατά και πάλι στο έδαφος.

Το timing και οι συνέπειες

Ο έλεγχος πραγματοποιήθηκε την ιδανική στιγμή – λίγες εβδομάδες πριν η Αθήνα μπει στη θερινή αιχμή, με δεκάδες πτήσεις να αφικνούνται και να αναχωρούν κάθε ώρα. Κανένα πρόβλημα στα ραδιοβοηθήματα δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητο υπό αυτές τις συνθήκες. Και ακριβώς για να μην περάσει, διενεργήθηκε η ετήσια επαλήθευση – με βουλγαρικό αεροσκάφος. Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: γιατί μια χώρα που διαθέτει την υποδομή, την τεχνογνωσία και τον εξοπλισμό, εξαρτάται από γειτονικές χώρες για μια τόσο κρίσιμη διαδικασία;

Η απάντηση βρίσκεται στη διαχρονική υποχρηματοδότηση και τις ελλείψεις συντήρησης. Τα ελληνικά αεροσκάφη, παρότι τεχνικά άρτια, παραμένουν καθηλωμένα από βλάβες που δεν αποκαθίστανται εγκαίρως, αναγκάζοντας την ΥΠΑ να καταφεύγει σε μισθώσεις από το εξωτερικό. Το βουλγαρικό Falcon ήρθε να καλύψει ένα κενό – αλλά το κενό παραμένει ανοιχτό. Και όσο παραμένει, η εικόνα μιας ΥΠΑ που δεν μπορεί να αυτοσυντηρηθεί γίνεται ολοένα και πιο ορατή.

«Η ΥΠΑ αναγκάστηκε να μισθώσει το βουλγαρικό Falcon για να καλύψει μια ανάγκη που διαφορετικά θα αντιμετώπιζε με δικά της μέσα – η αιτία δεν ήταν τεχνική αδυναμία, αλλά χρονική ανεπάρκεια αποκατάστασης των ελληνικών αεροσκαφών».