Από τις 13 αποικίες που κήρυξαν την ανεξαρτησία τους από τη Βρετανία μέχρι τους σημερινούς κολοσσούς της τεχνητής νοημοσύνης, η Αμερική αποδείχθηκε η πιο κερδοφόρα επανάσταση στην ιστορία των αγορών

Η Αμερική ως επενδυτική ιδέα

Η 4η Ιουλίου είναι για τους Αμερικανούς σημαίες, παρελάσεις και πυροτεχνήματα. Για τις αγορές, όμως, είναι κάτι πολύ πιο ψυχρό και εντυπωσιακό: ένας ισολογισμός 250 ετών. Και ο απολογισμός δείχνει ότι η αμερικανική ανεξαρτησία υπήρξε, για τους επενδυτές, ένα από τα μεγαλύτερα στοιχήματα πλούτου στην παγκόσμια ιστορία.

Από το 1776, όταν οι 13 αποικίες κήρυξαν την ανεξαρτησία τους από τη Βρετανία, οι αμερικανικές μετοχές έχουν αποδώσει κατά μέσο όρο 8,7% ετησίως, σύμφωνα με ανάλυση της Bank of America. Στο ίδιο διάστημα, το ονομαστικό ΑΕΠ των ΗΠΑ αυξανόταν με μέσο ετήσιο ρυθμό 6%, ο πληθωρισμός κινήθηκε στο 2,5%, ενώ τα 10ετή αμερικανικά ομόλογα προσέφεραν μέση ετήσια απόδοση 5,1%. Πρόκειται για νούμερα που, αναμφίβολα, δεν έχουν αντίστοιχο σε καμία άλλη οικονομία του πλανήτη.

Πίσω από τους αριθμούς βρίσκεται η ιστορία μιας χώρας που ξεκίνησε χωρίς ενιαίο νόμισμα, χωρίς ώριμο τραπεζικό σύστημα και χωρίς διεθνή οικονομική ισχύ – και κατέληξε να αντιπροσωπεύει σήμερα περίπου τα δύο τρίτα της παγκόσμιας χρηματιστηριακής κεφαλαιοποίησης. Η σύγκριση με τη Βρετανία, την πρώην αποικιακή δύναμη, είναι ενδεικτική. Η αμερικανική οικονομία κατέγραψε υψηλότερη αύξηση πληθυσμού, ισχυρότερη πραγματική ανάπτυξη και πολύ μεγαλύτερη χρηματιστηριακή δυναμική.

Από τους σιδηροδρόμους στην Τεχνητή Νοημοσύνη

Ωστόσο, αυτή η υπεραπόδοση δεν ήταν γραμμική. Για μεγάλο μέρος του 19ου αιώνα, οι ΗΠΑ ακόμη υστερούσαν έναντι της Βρετανίας. Η μεγάλη ανατροπή ήρθε αργότερα, με τους σιδηροδρόμους, τη βιομηχανική έκρηξη, τη μαζική κατανάλωση, την τεχνολογία και τελικά τη Wall Street. Η αμερικανική οικονομία άλλαξε πολλές φορές πρόσωπο. Στον 20ό αιώνα, η βιομηχανία, οι πόλεμοι, το New Deal, η μεταπολεμική ευημερία και η άνοδος της μεσαίας τάξης διαμόρφωσαν μια οικονομία με πρωτοφανές βάθος.

Το 1976, στην 200ή επέτειο της ανεξαρτησίας, η εικόνα ήταν πολύ λιγότερο λαμπερή από ό,τι φαίνεται σήμερα εκ των υστέρων. Οι ΗΠΑ έβγαιναν από το Βιετνάμ και το Γουότεργκεϊτ, πάλευαν με τον στασιμοπληθωρισμό και την ενεργειακή κρίση. Κι όμως, τα επόμενα 50 χρόνια εξελίχθηκαν σε μία από τις μεγαλύτερες περιόδους δημιουργίας χρηματιστηριακού πλούτου. Η κεφαλαιοποίηση του S&P 500 εκτινάχθηκε από περίπου 660 δισ. δολάρια τότε σε περίπου 70 τρισ. δολάρια σήμερα. Οι σημερινοί τεχνολογικοί γίγαντες – από τη Microsoft και την Apple έως την Nvidia – είτε δεν υπήρχαν είτε δεν ήταν ακόμη εισηγμένες επιχειρήσεις διαθέσιμες στους επενδυτές.

Το ρίσκο ως εθνικό χαρακτηριστικό

Η υπεραπόδοση των ΗΠΑ δεν εξηγείται μόνο με δείκτες και ισολογισμούς. Συνδέεται και με μια βαθύτερη κουλτούρα ανάληψης ρίσκου. Η χώρα χτίστηκε από μετανάστες, επιχειρηματίες, εφευρέτες, εργάτες, επενδυτές και ανθρώπους που επέλεξαν να ξεκινήσουν από την αρχή. Αυτή η διάθεση για αποτυχία και επανεκκίνηση έγινε σταδιακά οικονομικό πλεονέκτημα.

Οι Αμερικανοί συμμετέχουν στις χρηματοπιστωτικές αγορές σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τους πολίτες άλλων ανεπτυγμένων οικονομιών. Περίπου τα δύο τρίτα των νοικοκυριών στις ΗΠΑ κατέχουν μετοχές άμεσα ή μέσω συνταξιοδοτικών λογαριασμών, ποσοστό πολύ υψηλότερο από εκείνο της Ευρώπης ή της Ιαπωνίας. Έτσι, η χρηματιστηριακή άνοδος δεν είναι απλώς υπόθεση της Wall Street. Είναι μέρος του τρόπου με τον οποίο οι Αμερικανοί αποταμιεύουν, επενδύουν και ονειρεύονται οικονομική άνοδο.

Τα σκοτεινά σημεία της επιτυχίας

Η αμερικανική ιστορία, όμως, δεν είναι μόνο ιστορία δημιουργίας πλούτου. Η οικονομική άνοδος των πρώτων δεκαετιών στηρίχθηκε και στη δουλεία, στη βίαιη εκτόπιση αυτοχθόνων πληθυσμών, στις μεγάλες ανισότητες και σε επαναλαμβανόμενες κρίσεις. Πανικοί, εμφύλιος πόλεμος, χρηματιστηριακά κραχ, Μεγάλη Ύφεση, πετρελαϊκά σοκ, φούσκες, κρίση του 2008 και πανδημία υπενθυμίζουν ότι η αμερικανική αγορά δεν ανέβηκε ποτέ χωρίς κόστος.

Σήμερα, οι προκλήσεις είναι διαφορετικές αλλά εξίσου σοβαρές. Το δημόσιο χρέος έχει αυξηθεί θεαματικά σε σχέση με το ΑΕΠ, τα ελλείμματα παραμένουν υψηλά, η στεγαστική προσιτότητα έχει επιδεινωθεί, η πολιτική πόλωση είναι έντονη και η παγκοσμιοποίηση, που για δεκαετίες λειτούργησε ως μοχλός ανάπτυξης, δείχνει να υποχωρεί. Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται νέο κύμα παραγωγικότητας, αλλά δημιουργεί και φόβους για φούσκα, συγκέντρωση ισχύος και ανατροπές στην αγορά εργασίας.

Αν υπάρχει ένα συμπέρασμα από τα 250 χρόνια αμερικανικής ανεξαρτησίας, είναι ότι οι αγορές ανταμείβουν την υπομονή περισσότερο από την πρόβλεψη. Όποιος κοίταζε τις ΗΠΑ το 1819, το 1929, το 1974, το 2008 ή το 2020 θα έβρισκε πολλούς λόγους να απομακρυνθεί από το ρίσκο. Όποιος όμως έβλεπε τη μακρά διαδρομή, έβλεπε κάτι πιο ισχυρό από την κρίση της στιγμής: τη συσσώρευση γνώσης, καινοτομίας, παραγωγικότητας και επιχειρηματικής ενέργειας. Η επανάσταση του 1776 έδωσε πολιτική ανεξαρτησία. Η επενδυτική της απόδοση γράφεται ακόμη.

«Η Αμερική δεν έχει εγγυημένο δικαίωμα στην πρωτιά. Όμως, στα 250 χρόνια από τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, απέδειξε ότι μπορεί να μετατρέπει την αστάθεια σε ανανέωση και την καινοτομία σε κεφάλαιο.»