Όταν ο Κομματικός Μηχανισμός Μιλάει Μόνο στον Εαυτό του: Πώς η Αριστερά Έχασε την Κοινωνία

Από τα Γραφεία στα Καφενεία: Το Χάσμα που Μεγάλωσε

Μια Κλειστή Λέσχη που Δεν το Καταλαβαίνει

Στην ελληνική κεντροαριστερά —και ευρύτερα στην αριστερά— έχει παγιωθεί εδώ και χρόνια ένα πρόβλημα που όλοι βλέπουν αλλά ελάχιστοι ομολογούν δημόσια: οι κομματικοί μηχανισμοί μετατρέπονται σταδιακά σε κλειστά κυκλώματα εσωτερικής αναπαραγωγής — όχι πολιτικής παραγωγής, αλλά αυτοεπιβεβαίωσης. Πολλά στελέχη κινούνται σχεδόν αποκλειστικά μέσα στον ίδιο πολιτικό μικρόκοσμο. Συζητούν με ανθρώπους που σκέφτονται περίπου το ίδιο, ενημερώνονται από τα ίδια δίκτυα, αναφέρονται στις ίδιες εσωτερικές ισορροπίες και, τελικά, διαμορφώνουν μια εικόνα για την κοινωνία που περνά μέσα από φίλτρα κομματικής αυταρέσκειας.

Το αποτέλεσμα; Η πραγματική κοινωνία —αυτή που βρίσκεται έξω από τον μηχανισμό— αρχίζει να μοιάζει ξένη, απρόβλεπτη ή, ακόμα χειρότερα, «λανθασμένη». Και όποιος τολμά να περιγράψει την κοινωνική πραγματικότητα εκτός του κομματικού αφηγήματος —όχι απαραίτητα για να διαφωνήσει, αλλά απλώς για να την αποτυπώσει όπως είναι— αντιμετωπίζεται συχνά σαν ύποπτος. Όχι σαν διαφορετική φωνή, αλλά σαν «ξένο σώμα». Και αντί για πολιτική αντιπαράθεση επιχειρημάτων, ενεργοποιείται ένας μηχανισμός διαρκούς απολογίας: να αποδείξεις ότι «ανήκεις», ότι «είσαι εντός γραμμής», ότι δεν αποκλίνεις.

Ο Φαύλος Κύκλος της Εσωστρέφειας

Αυτό το μοντέλο έχει συγκεκριμένες πολιτικές συνέπειες — και δεν είναι καθόλου θεωρητικό. Πρώτον, στραγγαλίζει την ικανότητα ανανέωσης: ένας πολιτικός χώρος που δεν αντέχει τη διαφορετική ανάγνωση της κοινωνίας δεν μπορεί να διορθώσει τα λάθη του, γιατί απλούστατα δεν τα αναγνωρίζει. Δεύτερον, χάνει την επαφή με κοινωνικά στρώματα που δεν εκφράζονται από εσωτερικές κομματικές γλώσσες και ισορροπίες. Κλείνεται στον εαυτό του και αρχίζει να μιλά περισσότερο για τον εαυτό του παρά για την κοινωνία.

Και εκεί ακριβώς ξεκινά ο φαύλος κύκλος. Όσο μειώνεται η κοινωνική απήχηση, τόσο ενισχύεται η εσωτερική καχυποψία. Όσο δεν υπάρχει πραγματική κοινωνική επέκταση, τόσο πιο έντονα τα κόμματα αυτά αναλώνονται σε εσωτερικές διαμάχες, μηχανισμούς, ομάδες και αντιομαδοποιήσεις. Και όταν δεν υπάρχει πια καθαρός εξωτερικός αντίπαλος που να οργανώνει την πολιτική ταυτότητα, ο μηχανισμός στρέφεται προς τα μέσα και αρχίζει να καταναλώνει τον ίδιο του τον εαυτό.

Η πιο επικίνδυνη στιγμή για ένα κόμμα δεν είναι όταν το πολεμούν απέξω. Είναι όταν αρχίζει να θεωρεί ότι η φωνή του μηχανισμού είναι η φωνή της κοινωνίας. Τότε, η ήττα δεν έρχεται από τον αντίπαλο — έχει ήδη συντελεστεί.